Formica lugubris (Linnaeus, 1758)

Formica lugubris, zar kanatlılar (Hymenoptera) takımının karıncagiller (Formicidae) familyasına bağlı Formica cinsinde yer alan bir karınca türüdür. Kırmızı orman karıncaları grubuna (Formica alt cinsi) ait olan bu türün işçileri kırmızımsı baş ve göğüs ile koyu kahverengi-siyah karın taşır. Bu grubun üyeleri bitki parçalarından, çam iğnelerinden ve ince dallardan büyük kubbe biçimli yuvalar inşa eder; tek bir alanda birbirine bağlı çok sayıda yuvadan oluşan geniş koloniler kurabilirler. Ormanlarda çok sayıda böceği avladıkları için ekosistem açısından önemli sayılırlar ve bazı Avrupa ülkelerinde yasal koruma altındadırlar. Yeni koloniler çoğunlukla Serviformica yuvalarında geçici sosyal parazitlikle kurulur.

Formica lugubris kıllı orman karıncası olarak da anılır; işçilerin göğsü ve gözleri üzerinde belirgin kıllar bulunur. Özellikle serin dağ ve kuzey iğne yapraklı ormanlarında yaşar. Kuzey ve Orta Avrupa'dan Asya'ya uzanan bir yayılışa sahiptir; güneyde daha çok yüksek dağlarda görülür.

Formica cinsi, Kuzey Yarımküre'nin ılıman ve soğuk bölgelerine yayılmış, çok sayıda tür içeren büyük bir karınca cinsidir. Formicinae alt familyasının diğer üyeleri gibi bu karıncaların iğnesi yoktur; tehdit altında ısırır ve karın ucundaki bezlerden düşmana formik asit püskürtürler. İşçilerin beli tek bir pul biçimli düğümden (petiyol) oluşur, gözleri iyi gelişmiştir ve genellikle gündüz etkindirler. İşçiler arasında boyut farkı belirgin olabilir.

Bu cinsin üyeleri karışık beslenir: küçük böcekleri avlar, ölü hayvanlardan yararlanır ve yaprak bitleri ile kabuklu bitlerin salgıladığı tatlı balözünü toplarlar. Tam başkalaşım geçirirler; yumurtadan çıkan larvalar işçiler tarafından beslenir, pupalar çoğunlukla ipek bir kokon içinde gelişir. Yaz aylarında yuvadan çıkan kanatlı kraliçe ve erkekler çiftleşme uçuşu yapar; çiftleşen kraliçe kanatlarını dökerek yeni bir koloni kurmaya çalışır.

Formica karıncaları toprağın havalandırılmasına, tohumların taşınmasına ve zararlı böcek sayılarının dengelenmesine katkıda bulunur; aynı zamanda kuşlar ve başka hayvanlar için önemli bir besin kaynağıdır. İnsanlar için tehlikeli değildir; rahatsız edildiklerinde ısırıp asit sıkmaları yalnızca hafif ve geçici bir yanmaya yol açabilir.