Formica fusca Linnaeus, 1758

Formica fusca, zar kanatlılar (Hymenoptera) takımının karıncagiller (Formicidae) familyasına bağlı Formica cinsinde yer alan bir karınca türüdür. Serviformica alt cinsine ya da onun yakın akrabalarına ait olan bu grubun üyeleri genellikle koyu renkli, çevik ve görece ürkek karıncalardır. Yuvalarını çoğunlukla toprak içine, taş altlarına veya çürümüş odun içine kurarlar ve kubbe biçimli büyük yuva tümsekleri yapmazlar. Kolonileri orta büyüklüktedir. Bu gruptaki türler, kırmızı orman karıncaları ve köle yapan Formica sanguinea gibi sosyal parazit türlere sıklıkla konak olur; bu türlerin kraliçeleri Serviformica yuvalarını ele geçirerek kendi kolonilerini kurar.

Formica fusca bu grubun en yaygın ve en iyi bilinen türüdür. İşçileri yaklaşık 4,5–7 mm boyunda, düz koyu kahverengi ile siyah arası renkte ve hafif ipeksi parlaklıktadır. Ormanlarda, orman kenarlarında, bahçelerde ve çayırlarda yaşar; yuvaları ağaç kütükleri, taşlar ve toprak altında bulunur. Avrupa'dan Asya'nın büyük bölümüne kadar geniş bir alanda yayılış gösterir. Ürkek bir tür olup tehlike anında kaçmayı tercih eder.

Formica cinsi, Kuzey Yarımküre'nin ılıman ve soğuk bölgelerine yayılmış, çok sayıda tür içeren büyük bir karınca cinsidir. Formicinae alt familyasının diğer üyeleri gibi bu karıncaların iğnesi yoktur; tehdit altında ısırır ve karın ucundaki bezlerden düşmana formik asit püskürtürler. İşçilerin beli tek bir pul biçimli düğümden (petiyol) oluşur, gözleri iyi gelişmiştir ve genellikle gündüz etkindirler. İşçiler arasında boyut farkı belirgin olabilir.

Bu cinsin üyeleri karışık beslenir: küçük böcekleri avlar, ölü hayvanlardan yararlanır ve yaprak bitleri ile kabuklu bitlerin salgıladığı tatlı balözünü toplarlar. Tam başkalaşım geçirirler; yumurtadan çıkan larvalar işçiler tarafından beslenir, pupalar çoğunlukla ipek bir kokon içinde gelişir. Yaz aylarında yuvadan çıkan kanatlı kraliçe ve erkekler çiftleşme uçuşu yapar; çiftleşen kraliçe kanatlarını dökerek yeni bir koloni kurmaya çalışır.

Formica karıncaları toprağın havalandırılmasına, tohumların taşınmasına ve zararlı böcek sayılarının dengelenmesine katkıda bulunur; aynı zamanda kuşlar ve başka hayvanlar için önemli bir besin kaynağıdır. İnsanlar için tehlikeli değildir; rahatsız edildiklerinde ısırıp asit sıkmaları yalnızca hafif ve geçici bir yanmaya yol açabilir.