Formica exsecta (Nylander, 1846)

Formica exsecta, zar kanatlılar (Hymenoptera) takımının karıncagiller (Formicidae) familyasına bağlı Formica cinsinde yer alan bir karınca türüdür. Coptoformica alt cinsine ait olan bu grubun en belirgin özelliği, işçilerde başın arka kenarının belirgin biçimde içbükey, çentikli olmasıdır. Genellikle kırmızımsı baş ve göğüs ile koyu renkli karın taşırlar. Açık çayırlarda, orman kenarlarında ve güneşli alanlarda ince ot parçalarından yapılmış küçük kubbe biçimli yuvalar inşa ederler. Yeni koloniler çoğunlukla bir kraliçenin Serviformica türlerine ait bir yuvaya girip geçici sosyal parazitlik yapmasıyla kurulur; zamanla konak işçiler yerini parazit türün işçilerine bırakır.

Formica exsecta bu alt cinsin en bilinen ve en geniş yayılışlı türüdür. Bazı popülasyonları birden fazla kraliçeli, birbirine bağlı çok sayıda yuvadan oluşan geniş koloniler kurar. Avrupa'dan Sibirya ve Orta Asya'ya kadar uzanan geniş bir yayılışa sahiptir; özellikle orman açıklıkları ve dağ çayırlarında görülür.

Formica cinsi, Kuzey Yarımküre'nin ılıman ve soğuk bölgelerine yayılmış, çok sayıda tür içeren büyük bir karınca cinsidir. Formicinae alt familyasının diğer üyeleri gibi bu karıncaların iğnesi yoktur; tehdit altında ısırır ve karın ucundaki bezlerden düşmana formik asit püskürtürler. İşçilerin beli tek bir pul biçimli düğümden (petiyol) oluşur, gözleri iyi gelişmiştir ve genellikle gündüz etkindirler. İşçiler arasında boyut farkı belirgin olabilir.

Bu cinsin üyeleri karışık beslenir: küçük böcekleri avlar, ölü hayvanlardan yararlanır ve yaprak bitleri ile kabuklu bitlerin salgıladığı tatlı balözünü toplarlar. Tam başkalaşım geçirirler; yumurtadan çıkan larvalar işçiler tarafından beslenir, pupalar çoğunlukla ipek bir kokon içinde gelişir. Yaz aylarında yuvadan çıkan kanatlı kraliçe ve erkekler çiftleşme uçuşu yapar; çiftleşen kraliçe kanatlarını dökerek yeni bir koloni kurmaya çalışır.

Formica karıncaları toprağın havalandırılmasına, tohumların taşınmasına ve zararlı böcek sayılarının dengelenmesine katkıda bulunur; aynı zamanda kuşlar ve başka hayvanlar için önemli bir besin kaynağıdır. İnsanlar için tehlikeli değildir; rahatsız edildiklerinde ısırıp asit sıkmaları yalnızca hafif ve geçici bir yanmaya yol açabilir.