Formica cunicularia (Latreille, 1798)

Formica cunicularia, zar kanatlılar (Hymenoptera) takımının karıncagiller (Formicidae) familyasına bağlı Formica cinsinde yer alan bir karınca türüdür. Serviformica alt cinsine ya da onun yakın akrabalarına ait olan bu grubun üyeleri genellikle koyu renkli, çevik ve görece ürkek karıncalardır. Yuvalarını çoğunlukla toprak içine, taş altlarına veya çürümüş odun içine kurarlar ve kubbe biçimli büyük yuva tümsekleri yapmazlar. Kolonileri orta büyüklüktedir. Bu gruptaki türler, kırmızı orman karıncaları ve köle yapan Formica sanguinea gibi sosyal parazit türlere sıklıkla konak olur; bu türlerin kraliçeleri Serviformica yuvalarını ele geçirerek kendi kolonilerini kurar.

İşçileri yaklaşık 4–7 mm boyundadır; göğüs kısmı kırmızımsı kahverengi, karın koyu kahverengidir ve renk bireyden bireye değişkenlik gösterir. Kuru, güneşli çayırlar, yol kenarları, bahçeler ve açık kumlu alanlar tipik yaşam alanlarıdır. Avrupa'dan Batı Asya'ya kadar geniş bir alanda yaygındır.

Formica cinsi, Kuzey Yarımküre'nin ılıman ve soğuk bölgelerine yayılmış, çok sayıda tür içeren büyük bir karınca cinsidir. Formicinae alt familyasının diğer üyeleri gibi bu karıncaların iğnesi yoktur; tehdit altında ısırır ve karın ucundaki bezlerden düşmana formik asit püskürtürler. İşçilerin beli tek bir pul biçimli düğümden (petiyol) oluşur, gözleri iyi gelişmiştir ve genellikle gündüz etkindirler. İşçiler arasında boyut farkı belirgin olabilir.

Bu cinsin üyeleri karışık beslenir: küçük böcekleri avlar, ölü hayvanlardan yararlanır ve yaprak bitleri ile kabuklu bitlerin salgıladığı tatlı balözünü toplarlar. Tam başkalaşım geçirirler; yumurtadan çıkan larvalar işçiler tarafından beslenir, pupalar çoğunlukla ipek bir kokon içinde gelişir. Yaz aylarında yuvadan çıkan kanatlı kraliçe ve erkekler çiftleşme uçuşu yapar; çiftleşen kraliçe kanatlarını dökerek yeni bir koloni kurmaya çalışır.

Formica karıncaları toprağın havalandırılmasına, tohumların taşınmasına ve zararlı böcek sayılarının dengelenmesine katkıda bulunur; aynı zamanda kuşlar ve başka hayvanlar için önemli bir besin kaynağıdır. İnsanlar için tehlikeli değildir; rahatsız edildiklerinde ısırıp asit sıkmaları yalnızca hafif ve geçici bir yanmaya yol açabilir.