Erodium moschatum

Erodium moschatum, turnagagasıgiller (Geraniaceae) familyasının dönbaba olarak bilinen cinsine (Erodium) ait, tek ya da iki yıllık otsu bir bitkidir. Tür adı Latincede misk kokulu anlamına gelir ve ezildiğinde hafif misk benzeri bir koku yayan bitkiye gönderme yapar. Akdeniz havzası ve Batı Avrupa kökenlidir; günümüzde dünyanın birçok ılıman bölgesine yayılmıştır.

Bitki önce toprak yüzeyinde bir yaprak rozeti oluşturur, ardından yerde yayılan ya da yükselici gövdeler geliştirir ve genellikle 10 ile 60 santimetre arasında boylanır. Tüm bitki salgı tüyleriyle kaplıdır ve dokunulduğunda hafif yapışkandır. Yaprakları tüysü yapıda, yani orta damar boyunca dizilmiş yaprakçıklardan oluşur; yaprakçıkların kenarları dişlidir. Çiçekler uzun saplar üzerinde şemsiye biçimli kümeler hâlinde açar; taç yaprakları küçük ve pembe-leylak renklidir.

Tarla kenarlarında, nadas alanlarında, yol kenarlarında, kıyı bölgelerindeki açık alanlarda ve insan etkisindeki yerlerde yetişir. Çiçeklenme kıştan ilkbahar sonuna kadar sürer. Meyvesi, cinse adını veren uzun ve gaga biçimli bir uzantıya sahiptir. Olgunlaşınca meyve parçaları ayrılır; her parçanın uzun kılçığı nem değişimlerine bağlı olarak burgu gibi kıvrılıp açılır ve tohumu toprağa gömer.

Bu tür hayvanlar için iyi bir yem bitkisi kabul edilir ve bazı bölgelerde mera bitkisi olarak değerlendirilir. Bununla birlikte tarım alanlarında yabancı ot olarak da görülür. Dönbaba cinsinin üyeleri, tohumlarını kendiliğinden toprağa gömen ilginç meyve yapılarıyla bitki biyolojisinde sıkça örnek gösterilir. Turnagagasıgiller familyası, gaga biçimli meyveleri ve bu meyvelerin tohumları fırlatan ya da toprağa gömen özel yapısıyla tanınır. Balkonlarda yetiştirilen sardunyalar (Pelargonium) da bu familyanın üyeleridir ve aynı tipik meyve yapısını taşır.