Erodium acaule

Erodium acaule, turnagagasıgiller (Geraniaceae) familyasının dönbaba olarak bilinen cinsine (Erodium) ait, çok yıllık ve alçak boylu bir otsu bitkidir. Tür adı Latincede gövdesiz anlamına gelir ve bitkinin belirgin bir gövde oluşturmadan doğrudan toprak yüzeyindeki rozetten çıkan yaprak ve çiçek saplarına gönderme yapar. Akdeniz havzasında, Güney Avrupa'dan Kuzey Afrika ve Batı Asya'ya kadar yayılış gösterir.

Bitki kalın bir kök üzerinde gelişen yaprak rozetinden oluşur ve genellikle 5 ile 20 santimetre yüksekliğe ulaşır. Yaprakları tüysü yapıda, yani orta damar boyunca dizilmiş, kenarları derin dişli ya da loblu yaprakçıklardan oluşur ve yüzeyleri tüylüdür. Çiçekler doğrudan rozetten çıkan uzun sapların ucunda, küçük şemsiye biçimli kümeler hâlinde açar. Taç yaprakları pembe, leylak ya da morumsu renklidir.

Kuru çayırlarda, otlaklarda, yol kenarlarında, nadas alanlarında ve taşlı açık alanlarda yetişir. Çiçeklenme genellikle kış sonu ve ilkbahar aylarında gerçekleşir. Meyvesi, cinse adını veren uzun ve gaga biçimli bir uzantıya sahiptir. Olgunlaşınca meyve parçaları birbirinden ayrılır ve her parçadaki uzun kılçık, nem değişimlerine bağlı olarak burgu gibi kıvrılıp açılarak tohumu toprağa gömer.

Dönbaba cinsi dünya genelinde altmış kadar tür içerir ve en büyük çeşitliliğini Akdeniz havzasında gösterir. Bu cinsin üyeleri genellikle açık, kurak ve güneşli alanların bitkileridir. Erken ilkbaharda açan çiçekleri, kış uykusundan çıkan arılar ve diğer tozlaştırıcı böcekler için değerli bir besin kaynağıdır. Turnagagasıgiller familyası, gaga biçimli meyveleri ve bu meyvelerin tohumları fırlatan ya da toprağa gömen özel yapısıyla tanınır. Balkonlarda yetiştirilen sardunyalar (Pelargonium) da bu familyanın üyeleridir ve aynı tipik meyve yapısını taşır.