Dioxys pumilus (Gerstäcker, 1869)

Dioxys pumilus, zar kanatlılar (Hymenoptera) takımının Megachilidae ailesine ait bir yalnız arı türüdür. Tür ilk kez 1869 yılında Gerstäcker tarafından tanımlanmıştır. Tür adı Latincede “küçük, cüce” anlamına gelir ve arının küçük yapısına işaret eder. Dioxys cinsi, Megachilidae ailesi içinde kleptoparazit, yani “guguk kuşu arısı” yaşam biçimine sahip bir gruptur. Bu cinsin dişileri kendi yuvasını yapmaz ve polen toplamaz; bu nedenle karın altlarında polen fırçası bulunmaz. Bunun yerine başka yalnız arıların, özellikle aynı ailedeki duvarcı arıların ve yün arılarının yuvalarına girerek yumurtalarını onların hazırladığı hücrelere bırakırlar. Konak arının topladığı besinle gelişen parazit larva, çoğu zaman konak yumurtasını ya da larvasını ortadan kaldırır.

Cinsin üyeleri genellikle küçük ya da orta boylu, seyrek tüylü, koyu renkli arılardır; karın halkalarında kırmızımsı renkler sık görülür. Vücut sert ve kalın kitinlidir, bu da konak yuvasına girerken korunmalarına yardımcı olur. Erginler nektar için çiçekleri ziyaret eder ve genellikle konak türlerin uçtuğu dönemde, ilkbahar ve yaz aylarında görülür.

Megachilidae ailesi, yaprak kesen arılar, duvarcı arılar ve yün arıları gibi tanıdık grupları içeren büyük bir yalnız arı ailesidir. Bu ailenin dişilerinin büyük bölümü poleni bacaklarında değil, karınlarının alt yüzündeki sık ve uzun kıllardan oluşan bir fırçada taşır; bu özellik, çiçek üzerinde beslenen bir dişide karın altının sarı ya da turuncu polenle kaplı görünmesine yol açar. Aile üyeleri bal arısı gibi koloni kurmaz; her dişi kendi yuvasını tek başına yapar, hücrelerine polen ve nektar karışımından oluşan bir besin topağı yerleştirir ve her birine bir yumurta bırakır.

Ailenin yuva yapımında kullandığı malzemeler oldukça çeşitlidir: kesilmiş yaprak parçaları, çiğnenmiş bitki dokusu, çamur, küçük taşlar, bitki reçinesi ya da bitkilerden toplanan ince tüyler. Yuvalar çoğunlukla ölü odundaki böcek galerileri, kuru bitki gövdeleri, taş çatlakları, boş salyangoz kabukları ya da toprak gibi hazır veya kazılmış boşluklarda bulunur. Larvalar hücre içinde besin topağını tüketerek gelişir ve çoğu türde kışı hücre içinde, gelişimini tamamlamış ya da prepupa evresinde geçirir. Bu arılar yabani bitkilerin ve bazı tarım bitkilerinin önemli tozlayıcılarıdır. Dişilerin iğnesi vardır, ancak saldırgan değildir ve yalnızca sıkıştırıldıklarında sokarlar; insanlar için kayda değer bir tehlike oluşturmazlar.

Cinsin türleri ağırlıklı olarak Akdeniz havzası ve Orta Asya gibi sıcak ve kurak bölgelerde yayılış gösterir; birkaç tür Kuzey Amerika’da da bulunur. Anadolu, yalnız arı çeşitliliği yüksek bir bölge olduğundan bu tür kleptoparazitler için de uygun bir alandır.