Cylindroiulus abantensis (Read, 1992)

Cylindroiulus abantensis, çift bacaklı kırkayaklar (Diplopoda) sınıfının Julida takımına bağlı Julidae familyasından, Cylindroiulus cinsine ait bir kırkayak türüdür. Tür adı, Bolu'daki Abant yöresine işaret eder ve tür Anadolu'dan tanımlanmıştır. Türe özgü ayrıntılı bilgiler sınırlı olsa da, genel yapısı ve yaşam biçimi akrabalarına benzer.

Cylindroiulus, Julidae familyasının en kalabalık cinslerinden biridir ve başta Avrupa ile Akdeniz havzası olmak üzere Palearktik bölgede çok sayıda türle temsil edilir. Cinsin üyeleri genellikle küçük ile orta boylu, ince ve silindir biçimli kırkayaklardır; birçoğu kahverengi, kestane ya da koyu gri tonlardadır. Türlerin ayrımı, diğer julidlerde olduğu gibi, esas olarak erkek gonopodlarının biçimine ve bazı vücut ayrıntılarına dayanır.

Julidae üyeleri, halk arasında genellikle yılan kırkayakları olarak bilinen, uzun, silindir biçimli ve sert kabuklu eklem bacaklılardır. Vücutları çok sayıda halkadan oluşur ve halkaların çoğunda iki çift bacak bulunur; bu özellik Diplopoda sınıfının, yani çift bacaklı kırkayakların temel ayırt edici niteliğidir. Erkeklerde yedinci halkadaki bacaklar çiftleşmeye yarayan gonopodlara dönüşmüştür. Tehdit edildiklerinde vücutlarını sıkı bir sarmal biçiminde kıvırır, yan taraflarındaki bezlerden kötü kokulu ve tahriş edici salgılar çıkarabilirler.

Bu kırkayaklar nemli ortamları sever; orman tabanında, yaprak döküntüsü altında, taş ve kütük altlarında, toprakta ve bazen mağara girişlerinde yaşarlar. Başlıca besinleri çürümekte olan yapraklar, odun parçaları ve bunlar üzerinde gelişen mantar ile bakterilerdir. Bu nedenle ölü bitki maddesinin parçalanmasında ve toprağın verimliliğinin korunmasında önemli bir ekolojik rol üstlenirler. Yumurtalarını toprağa bırakırlar; yavrular az sayıda halka ve bacakla çıkar, her deri değiştirmede yeni halkalar ekleyerek büyür ve olgunluğa birkaç yılda ulaşabilirler.

İnsanlar için tehlikeli değildirler; ısırmaz ya da sokmazlar. Ancak savunma salgıları cilde ve özellikle gözlere temas ettiğinde hafif tahrişe yol açabilir, bu yüzden tutulduktan sonra eller yıkanmalıdır. Bu tür toprak kırkayakları, yaşam alanlarının bozulmasına ve kurumasına karşı duyarlı olduklarından ormanlık alanların sağlığı hakkında da bilgi veren canlılardır.