Crataegus monogyna

Crataegus monogyna, gülgiller (Rosaceae) familyasının Crataegus cinsine ait, yaprak döken bir çalı ya da küçük ağaçtır. Türkçede alıç ya da yemişen adıyla bilinir. Tür adı olan monogyna, tek dişi organlı anlamına gelir; çiçeklerinde tek dişicik borusu, meyvelerinde ise tek çekirdek bulunur.

Bitki genellikle 5–10 m boylanabilir, ancak çoğunlukla sık dallı bir çalı görünümündedir. Dalları sivri ve sağlam dikenlerle donanmıştır. Yaprakları derin loblu, genellikle üç ile yedi loba ayrılmış ve parlak yeşil renklidir. Çiçekleri beyaz, bazen pembemsi, beş taç yapraklı ve kokuludur; ilkbaharda dalların ucunda yoğun şemsiyemsi salkımlar halinde açar. Meyveleri küçük, yuvarlak ya da hafif oval, olgunlukta koyu kırmızı renklidir.

Tür orman kenarlarında, çalılıklarda, mera ve tarla sınırlarında, yamaçlarda ve dere boylarında çok yaygındır. Farklı toprak türlerine uyum sağlar. Çiçeklenme ilkbahar ortası ve sonunda gerçekleşir; çiçekler pek çok böceğe besin sağlar. Meyveler sonbaharda olgunlaşır ve kış boyunca kuşlar için önemli bir besin kaynağıdır. Sık dikenli yapısı küçük kuşlara güvenli yuva yerleri sunar.

Crataegus monogyna, Avrupa, Kuzey Afrika ve Batı Asya'da doğal olarak bulunur ve Türkiye'nin pek çok bölgesinde yaygındır. Avrupa'da çit bitkisi olarak çok kullanılmıştır. Meyveleri yenebilir; reçel, marmelat ve pekmez yapımında değerlendirilir. Çiçek, yaprak ve meyveleri halk hekimliğinde ve bitkisel ürünlerde özellikle kalp ve dolaşım sistemiyle ilgili kullanımlarıyla bilinir; ancak bu tür kullanımlar kalp ilaçlarıyla etkileşebileceğinden dikkat gerektirir.