Colletes cunicularius (Linnaeus, 1761)

Colletes cunicularius, Colletes cinsine ait, Colletidae familyasından yalnız yaşayan bir yaban arısı türüdür. Cinsin Avrupa'daki en iri ve en tanınmış türlerinden biridir; tür adı Latincede “tavşan gibi yuva kazan” anlamına gelir ve kumlu topraklarda tünel açma alışkanlığına işaret eder. Erginleri yılın en erken uçan arıları arasındadır ve ilkbaharın başında, özellikle söğüt (Salix) çiçeklerinde görülür.

Colletes cinsinin üyeleri orta büyüklükte, genellikle 7–16 mm uzunluğunda arılardır. Vücutları kahverengimsi veya grimsi tüylerle kaplıdır; karın halkalarının kenarlarında çoğu türde belirgin, açık renkli tüy bantları bulunur. Bu bantlar bazı türlerde tanımlamada önemli bir ipucudur. Bal arısına benzer görünümleri nedeniyle uzman olmayanlar tarafından sıklıkla onunla karıştırılırlar. Kalp biçimli bir yüz ve kısa, ucu iki loblu dil cinsin ve familyanın tanıtıcı özellikleri arasındadır.

Bu cinsin türleri yalnız yaşayan (soliter) arılardır; her dişi kendi yuvasını kendisi kazar ve yavrularını kendisi besler. Yuvalar çoğunlukla kumlu ya da gevşek topraklarda kazılan tünellerden oluşur ve uygun alanlarda çok sayıda yuva yan yana kümeler oluşturabilir. Dişiler yuva hücrelerinin iç yüzeyini ağız bölgesindeki salgılarla kaplayarak su geçirmez, ince ve plastiğe benzer bir zar oluşturur; bu nedenle grup “sıvacı arılar” veya “polyester arıları” olarak da anılır. Hücrelere sıvı kıvamında bir polen-nektar karışımı konur ve her hücreye bir yumurta bırakılır. Birçok tür yalnızca belirli bir bitki familyası ya da cinsinden polen toplayan uzman (oligolektik) arılardır.

Sokmaları zayıftır ve insanlara karşı saldırgan değildirler. Yabani bitkilerin önemli tozlayıcıları arasında yer alırlar. Yuvalarına Epeolus cinsine ait guguk arıları gibi kleptoparazitler yumurta bırakabilir. Doğal yaşam alanlarının tarıma açılması, kumlu alanların bozulması ve çiçekli çayırların azalması, uzmanlaşmış türler başta olmak üzere bu arıları olumsuz etkileyen başlıca etkenlerdir.

Tür Avrupa'nın büyük bölümünden Asya'ya uzanan geniş bir alanda yayılış gösterir. Kumullar, nehir kenarlarındaki kumluklar ve kum ocakları gibi açık, kumlu yerlerde bazen binlerce yuvadan oluşan büyük kolonilere rastlanır.