Cistanche salsa

Cistanche salsa, canavarotugiller (Orobanchaceae) familyasının Cistanche cinsine ait, klorofil taşımayan, tümüyle asalak çok yıllık bir bitkidir. Orta Asya’nın çöl ve yarı çöl bölgelerinde, Hazar Denizi çevresinden Moğolistan ve kuzey Çin’e kadar geniş bir alanda yayılış gösterir.

Bitki yeşil yaprak taşımaz; toprak üstünde yalnızca etli, kalın, dik bir çiçek gövdesi görünür. Gövde genellikle 15–40 cm boyundadır ve üzeri pul biçimli, sarımsı ya da kahverengimsi yapraklarla kaplıdır. Çiçekleri büyük, borumsu ve iki dudaklıdır; mor, leylak ya da pembemsi renkte olup gövde ucunda sık, başak benzeri bir salkım oluşturur. Çiçeklenme ilkbahar sonu ve yaz başındadır.

Tür, fotosentez yapamadığı için suyunu ve besinini tümüyle konak bitkilerin köklerinden sağlar. Başlıca konakları tuzlu ve kurak topraklara uyum sağlamış ıspanakgiller (Amaranthaceae) üyeleridir; tür adındaki salsa sözcüğü de bu tuzlu ortamlara işaret eder. Tuzlu bozkırlar, kumlu çöller ve tuzcul düzlükler yaşam alanını oluşturur. Bitkinin büyük kısmı yılın çoğunda toprak altında kalır.

Cistanche türleri, özellikle Çin geleneksel tıbbında güç verici olarak bilinen bitkiler arasındadır ve bu nedenle doğadan aşırı toplanmaktadır. Konak bitkilerine bağımlı yaşamaları ve yavaş çoğalmaları, bazı türlerin doğal popülasyonlarını hassas hâle getirmektedir.

Canavarotugiller (Orobanchaceae), yarı asalak ve tam asalak bitkileri bir araya getiren, dünya genelinde iki bine yakın türü bulunan bir familyadır. Tam asalak üyeleri klorofil taşımadığından yeşil renkten yoksundur ve konak köklerine bağlanan özel emeçlerle beslenir. Eski sınıflandırmalarda bu bitkilerin bir kısmı sıracaotugiller (Scrophulariaceae) içinde ele alınırdı; moleküler çalışmalar ise asalak yaşam biçimiyle bağlantılı bu ayrı familyayı ortaya koymuştur. Toprak altında uzun süre canlı kalabilen çok küçük tohumları, konak kökünden salgılanan kimyasal sinyallerle uyarılarak çimlenir.