Calyptophyllum trapezolepis (Enghoff, 1995)

Calyptophyllum trapezolepis, Julida takımının Julidae familyasına ait bir yılan kırkayağı türüdür. Tür adı “yamuk pullu” anlamına gelir ve erkek çiftleşme organlarındaki bir yapının biçimine gönderme yapar. Calyptophyllum cinsinin üyeleri Doğu Akdeniz, Anadolu ve Kafkasya çevresinden bilinir.

Julidae, kırkayakların en kalabalık familyalarından biridir ve özellikle Avrupa, Akdeniz havzası, Anadolu ve Kafkasya'da çok sayıda tür barındırır. Üyeleri orman tabanında, taş ve kütük altlarında, yaprak döküntüsünde ve toprakta yaşar; nemli mevsimlerde ve gece daha etkin olurlar. Yumurtalarını toprağa bırakırlar; yavrular az sayıda halka ve bacakla doğar, her deri değiştirmede yeni halkalar ekleyerek büyürler. Bu gelişim birkaç yıl sürebilir ve erginler de birden fazla yıl yaşayabilir.

Julida takımının üyeleri, uzun, silindir biçimli, sert kabuklu gövdeleriyle tanınan tipik yılan kırkayaklarıdır. Vücut çok sayıda halkadan oluşur ve tehlike anında hayvan kendini düz bir spiral biçiminde sarar. Renkleri çoğunlukla kahverengi, gri veya siyahımsıdır; bazı türlerde sırt boyunca açık ya da koyu bantlar bulunur. Erkeklerde yedinci halkadaki bacaklar gonopod denen çiftleşme organlarına dönüşmüştür ve türler arasındaki ayrım büyük ölçüde bu yapıların mikroskobik incelenmesiyle yapılır.

Kırkayaklar (Diplopoda), vücut halkalarının büyük bölümünde iki çift bacak taşıyan, karada yaşayan eklembacaklılardır. Yavaş hareket ederler, nemli ortamlara bağımlıdırlar ve ağırlıklı olarak çürümekte olan bitki artıklarıyla, ölü yapraklarla ve bunların üzerindeki mantar ve bakterilerle beslenirler. Bu nedenle ölü organik maddenin parçalanmasında ve toprağın oluşumunda önemli bir rol üstlenirler. Pek çok tür, savunma amacıyla vücut yanlarındaki bezlerden kötü kokulu ya da tahriş edici salgılar çıkarır; bu salgılar insanlar için tehlikeli değildir, ancak cilde veya göze temas ettiğinde hafif tahrişe yol açabilir.

Anadolu, Balkanlar ile Kafkasya arasında bir köprü konumunda olduğu ve dağlık, parçalı bir yapıya sahip olduğu için kırkayak çeşitliliği bakımından zengindir. Bölgedeki pek çok kırkayak türü dar bir alanda yayılış gösterir ve yalnızca birkaç bölgeden kaydedilmiştir. Bu türlerin bilinen kayıtlarının önemli bir kısmı, yirminci yüzyılda Avrupalı uzmanların Anadolu'da yaptığı araştırmalara dayanır.