Avena sativa

Avena sativa, buğdaygiller (Poaceae) ailesine ait, tek yıllık ve hekzaploit bir tahıl bitkisidir; Türkçede yulaf olarak bilinir ve dünyanın en çok yetiştirilen tahıllarından biridir. Bitki genellikle 60–150 cm boylanır; yaprakları düz ve geniştir, dil kısmı belirgindir ancak kulakçık bulunmaz. Çiçek durumu, sarkık başakçıklar taşıyan gevşek bir salkımdır. Başakçıklar genellikle iki ya da üç çiçeklidir; yabani akrabalarından farklı olarak olgunlukta dağılmaz, kılçıklar ise ya yoktur ya da kısa ve zayıftır.

Avena (yulaf) cinsi, Akdeniz havzası, Batı Asya ve Kuzey Afrika merkezli olarak dağılan, tek yıllık türlerin ağırlıkta olduğu bir buğdaygil cinsidir ve kültür yulafını da kapsar. Bu cinsin üyelerinde çiçek durumu sarkık başakçıklardan oluşan gevşek bir salkımdır. Başakçıkları saran iki kavuz büyük, zarımsı ve çok damarlıdır; çiçeklerin lemmaları ise çoğu yabani türde sırttan çıkan, dirsekli ve alt kısmı burgulu kalın bir kılçık taşır. Bu kılçık nemle bükülüp açılarak tohumun toprağa gömülmesine yardım eder. Türler, başakçık yapısı, kılçıkların sayısı, olgunlukta çiçeklerin dağılma biçimi ve kromozom sayısı (diploit, tetraploit ve hekzaploit) bakımından birbirinden ayrılır.

Yulaf serin ve nemli iklimleri sever, farklı topraklara uyum sağlar ve diğer birçok tahıla göre daha fakir topraklarda yetişebilir. İlkbaharda ya da ılıman bölgelerde sonbaharda ekilir. Kültür yulafının, Yakın Doğu'da önce buğday ve arpa tarlalarında yabancı ot olarak bulunan yabani yulaflardan, daha sonra ayrı bir ürün olarak seçilerek ortaya çıktığı düşünülür.

Taneleri yulaf ezmesi, un, kepek ve çeşitli gıda ürünlerinde kullanılır; yüksek lif içeriği, özellikle beta-glukan bakımından zengin olması nedeniyle sağlıklı beslenmede değerli kabul edilir. Tane ve yeşil aksam önemli bir hayvan yemidir; sapları altlık olarak değerlendirilir. Yulaf tarlalarda ve yol kenarlarında kültürden kaçmış bitkiler olarak da görülebilir.

Buğdaygiller (Poaceae, eski adıyla Gramineae) dünyanın en büyük ve ekonomik açıdan en önemli bitki ailelerinden biridir. Bu ailenin üyelerinde gövde genellikle boğumlu ve boğum araları içi boş saplardan oluşur, yapraklar iki sıralı dizilir ve gövdeyi saran bir kın ile bu kının üst ucunda dil adı verilen zarımsı ya da tüylü bir yapı bulunur. Çiçekler küçük, gösterişsiz ve rüzgârla tozlaşmaya uyumludur; başakçık adı verilen birimler hâlinde toplanır ve kavuzlarla korunur. Meyve, tohum kabuğunun meyve duvarıyla kaynaştığı karyopsis tipindedir.