Asperula cilicica

Asperula cilicica, kökboyasıgiller (Rubiaceae) familyasına ait küçük, çiçekli bir bitkidir. Tür adı, Güney Anadolu'daki tarihî Kilikya bölgesine atıfta bulunur ve tür bu bölgenin dağlık alanlarıyla ilişkilendirilir. Dar anlamdaki Asperula cinsinin bir üyesi olarak kabul edilir.

Asperula cinsi, kökboyasıgiller (Rubiaceae) familyasına ait olup yoğurtotu (Galium) cinsine yakın akrabadır. Cinsin üyeleri çoğunlukla çok yıllık otsu ya da tabanı odunsulaşan, kümeler veya yastıklar oluşturan küçük bitkilerdir. Yapraklar gövde üzerinde halkalar hâlinde dizilir; bu halkalardaki yaprak benzeri yapıların bir kısmı aslında yaprağa dönüşmüş kulakçıklardır. Çiçekler küçük, genellikle dört parçalı ve borumsu taçlıdır; taç rengi beyaz, pembe, leylak ya da sarımsı olabilir.

Son yıllarda yapılan moleküler çalışmalar geniş anlamdaki Asperula cinsinin tek bir doğal grup oluşturmadığını göstermiş, bazı seksiyonlar Cynanchica ve Thliphthisa gibi ayrı cinsler olarak ele alınmaya başlanmıştır. Bu nedenle bazı güncel kaynaklarda cinsin türlerinin bir kısmı farklı cins adları altında da anılmaktadır.

Bu bitkiler genellikle kayalık yamaçlar, kalker kayalıkları, taşlı ve çakıllı alanlar, seyrek çalılıklar ve dağ bozkırları gibi açık, kurak ve iyi drene olan yaşam alanlarını tercih eder. Çiçeklenme çoğunlukla ilkbahar sonu ile yaz aylarında gerçekleşir; küçük çiçekler arılar, sinekler ve küçük kelebekler gibi böceklerce tozlaşır. Meyve, olgunlaştığında iki parçaya ayrılan küçük ve kuru bir meyvedir. Derin kök sistemleri sayesinde kurak dönemlere ve besince fakir topraklara iyi uyum sağlarlar.

Anadolu, Asperula ve yakın cinsler bakımından dünyanın en zengin bölgelerinden biridir ve bu grubun pek çok türü dar yayılışlı, Türkiye'ye özgü bitkilerdir. Bu tür dar yayılışlı bitkiler aşırı otlatma, taş ocakları, yol yapımı ve yaşam alanı kaybı gibi etkenlere karşı hassastır; bu nedenle doğal yaşam alanlarının korunması büyük önem taşır.