Aphodius foetidus (Herbst, 1783)

Aphodius foetidus, gübre böceklerinin Aphodius cinsine ait bir böcek türüdür. 1783 yılında Herbst tarafından tanımlanmıştır; tür adı Latincede kötü kokulu anlamına gelir ve yaşadığı ortama işaret eder. Gübre böcekleri olarak bilinen bu grup, bazı sistemlerde bokböceği ailesinin (Scarabaeidae) Aphodiinae alt ailesi, bazılarında ise ayrı bir aile (Aphodiidae) olarak ele alınır.

Siyah ya da çok koyu renkli bu tür, Avrupa'dan Batı Asya'ya uzanan bir alanda, açık meralardaki sığır, at ve koyun dışkısında bulunur. Aphodiinae üyeleri genellikle birkaç milimetre ile yaklaşık bir santimetre arasında boy yapan, uzunca oval ve dışbükey gövdeli küçük böceklerdir. Başın ön kenarı (klipeus) kürek biçiminde genişlemiştir; antenlerin ucunda bu böcek grubuna özgü, yaprak gibi açılıp kapanabilen üç halkalı bir topuz bulunur. Kanat örtüleri boyunca uzanan belirgin çizgiler ve bu çizgilerin arasındaki aralıkların yapısı, türlerin ayrılmasında kullanılan başlıca özelliklerdendir.

Bu böcekler taze dışkının kokusuna uçarak kısa sürede gelir ve gübre yığınlarında bazen çok sayıda bir arada bulunur. Beslenmeleri gübredeki ince organik parçacıklara ve mikroorganizmalara dayanır. Dişiler yumurtalarını gübrenin içine veya altındaki toprağa bırakır; larvalar orada beslenerek büyür. Bazı türler çürüyen bitki artıkları, humus ya da mantarlarla da beslenebilir. Etkinlik dönemleri türden türe değişir; bazıları sıcak yaz aylarında, bazıları ise serin mevsimlerde etkindir.

Bu böcekler gübrenin parçalanması, toprağın zenginleşmesi ve havalanması yoluyla meraların verimliliğine katkıda bulunur. Hayvancılıkta kullanılan bazı antiparazit ilaçların dışkıda kalıntı bırakması, larvaların gelişimini bozarak gübre böceği topluluklarını zayıflatabilir; bu nedenle pek çok bölgede gübre böceklerinin azaldığı bildirilmektedir. İnsanlar için tehlikeli değildirler. Anadolu'nun geniş otlak ve meraları, farklı iklim kuşakları ve uzun hayvancılık geçmişi, Aphodiinae alt ailesinin çok sayıda türüne uygun yaşam alanları sunar.