Andrena tibialis (Kirby, 1802)

Andrena tibialis, zar kanatlılar (Hymenoptera) takımının toprak arıları (Andrenidae) ailesine bağlı Andrena cinsinde yer alan, yalnız yaşayan bir arı türüdür. Tür Kirby, 1802 tarafından tanımlanmıştır. Andrena, dünyada bin beş yüzü aşkın türüyle arıların en kalabalık cinslerinden biridir ve en yüksek tür çeşitliliğine Akdeniz havzası, Orta Doğu ve Orta Asya'nın kurak bölgelerinde ulaşır. Türkiye de bu cins açısından oldukça zengin bir ülkedir.

Batı Palearktik bölgede yaygın olan bu iri yapılı tür, ilkbaharın erken döneminde uçar. Dişilerinin arka bacak kaval kemiğinin kızıl turuncu renkte olması türe adını vermiştir. Söğütler ve erken açan meyve ağaçları önemli besin kaynakları arasındadır.

Andrena türleri genellikle orta boylu, kahverengi, siyah ya da kızılımsı tüylü arılardır. Dişilerin arka bacaklarının üst kısmında ve göğüs yanlarında polen taşımaya yarayan uzun tüyler bulunur; yüzde, gözlerin iç kenarı boyunca uzanan kadifemsi tüylü çukurlar (yüz çukurları) cinsin en kullanışlı tanı özelliklerinden biridir. Erkekler daha ince yapılıdır, çoğu zaman yüzlerinde açık renkli tüyler ya da lekeler taşır. Türlerin birbirinden ayrılması genellikle ayrıntılı mikroskobik inceleme gerektirir.

Bu cinsin dişileri toprağa, çoğunlukla seyrek bitki örtüsüyle kaplı, güneş alan yamaçlara, patika kenarlarına ya da kumlu ve tınlı zeminlere dikey tüneller kazar. Tünelin sonundaki yan hücrelere polen ve nektardan oluşan bir yiyecek topağı yerleştirilir ve her hücreye tek bir yumurta bırakılır. Larva bu besinle gelişir, toprak altında pupa evresini geçirir ve ergin arı çoğu zaman bir sonraki ilkbahar ya da yaza kadar hücresinde bekler. Bu arılar yalnız yaşar; işçi kastı yoktur, ancak uygun alanlarda çok sayıda dişinin yan yana yuva kazdığı gevşek topluluklar oluşabilir. Yuvalar sıklıkla Nomada cinsindeki guguk arıları ve bazı sinekler tarafından asalaklanır.

Toprak arıları yabani bitkilerin ve meyve ağaçlarının önemli tozlayıcılarıdır. Pek çok tür yalnızca belirli bitki gruplarından polen toplar (oligolektik), bazıları ise çok çeşitli çiçekleri ziyaret eder. Uçuş dönemleri genellikle kısa olup ilkbahar ya da yaz aylarıyla sınırlıdır; bazı türler yılda iki döl verir. Yuvalama alanlarının ve çiçekli çayırların yok olması, tarım ilacı kullanımı ve aşırı otlatma bu arıları tehdit eden başlıca etkenlerdir. İnsanlar için tehlikeli değildirler; dişilerin iğnesi zayıftır ve nadiren sokarlar.