Andrena pilipes (Fabricius, 1781)

Andrena pilipes, zar kanatlılar (Hymenoptera) takımının Andrenidae familyasına ait, Andrena cinsinden yalnız yaşayan bir arı türüdür. Bu cinsin üyeleri halk arasında kum arısı ya da toprak arısı olarak bilinir. Andrena, dünyada 1500’ü aşkın türüyle arıların en kalabalık cinslerinden biridir ve türlerin büyük kısmı Kuzey Yarım Küre’nin ılıman bölgelerinde, özellikle Akdeniz havzasında ve Orta Asya’da yaşar.

Andrena arıları genellikle küçük ile orta boylu (çoğunlukla 7–17 mm), tüylü, bal arısını andıran ama daha ince yapılı böceklerdir. Dişilerin arka bacaklarında ve göğsün yanlarında polen taşımaya yarayan uzun tüyler bulunur. Yüzde, gözlerin iç kenarı boyunca uzanan tüylü oluklar (yüz çukurları) cinsin önemli tanıma özelliklerindendir. Türler arasındaki farklar çoğu zaman ince olduğundan kesin tanı genellikle örneğin mikroskop altında incelenmesini gerektirir.

Bu tür Avrupa’dan Orta Asya’ya kadar geniş bir alanda bilinen, kum arıları içinde iri ve koyu renkli bir türdür. Vücudu büyük ölçüde siyah tüylüdür. Yılda iki döl verir; ilkbahar ve yaz aylarında uçar. Pek çok bitki ailesinden polen toplayan genelci bir türdür ve genellikle kumlu topraklarda yuva yapar.

Kum arıları yalnız yaşayan arılardır; kraliçe ya da işçi ayrımı yoktur. Dişi, güneşli ve seyrek bitkili topraklarda bir tünel kazar, tünelin uçlarındaki hücrelere polen-nektar karışımı bir topak koyar ve her birine bir yumurta bırakır. Larvalar bu besinle gelişir, yeni nesil çoğunlukla ertesi yıla kadar toprak altında kalır. Uygun alanlarda yüzlerce yuva bir arada bulunabilir. Bu arıların yuvalarına Nomada cinsinden guguk arıları yumurta bırakarak asalaklık yapar.

Andrena türleri, özellikle ilkbaharda açan yabani bitkilerin ve meyve ağaçlarının tozlaşmasında önemli rol oynar. Bazı türler pek çok bitkiyi ziyaret eden genelcilerdir, bazıları ise yalnızca belirli bir bitki grubundan polen toplar. Sokmaları zayıftır, saldırgan değildir ve insanlar için tehlike oluşturmazlar. Yaşam alanı kaybı ve tarım ilaçları bu arıların başlıca tehditleri arasındadır.