Andrena morio (Brullé, 1832)

Andrena morio, Andrenidae familyasının Andrena cinsine bağlı bir kum arısıdır. Zar kanatlılar (Hymenoptera) takımında yer alan bu cins, 1500’den fazla türüyle dünyanın en zengin arı cinslerinden biridir. Türlerin çoğu Kuzey Yarım Küre’de yaşar; Akdeniz havzası ve Anadolu bu cinsin çeşitliliğinin yüksek olduğu bölgeler arasındadır.

Cinsin üyeleri çoğunlukla 7–17 mm arasında, sık tüylü, kahverengi, siyah ya da kızılımsı tonlarda arılardır. Dişilerin yüzünde gözlerin iç kenarında yer alan kadifemsi tüylü çukurlar ve arka bacaklardaki polen toplama tüyleri tipiktir. Erkekler genellikle daha küçük ve ince yapılıdır, bazı türlerde yüzlerinde açık renkli lekeler bulunur. Birbirine çok benzeyen türlerin ayrımı çoğu zaman uzman incelemesi gerektirir.

Bu tür Akdeniz havzası ve çevresinde yaygın, kum arıları içinde iri sayılan bir türdür. Vücudu tamamen siyah tüylerle kaplıdır ve kanatları koyu, dumanlı görünüşlüdür; bu görünüşüyle kolayca dikkat çeker. Pek çok farklı bitki ailesinin çiçeğinden polen toplayan genelci bir türdür.

Bu arılar yalnız yaşar: her dişi yuvasını kendisi kazar ve yavrularına kendisi bakar, ancak uygun topraklarda çok sayıda yuva bir arada bulunabilir. Yuvalar genellikle çıplak ya da seyrek bitkili, güneş alan topraklarda kazılan dikey tünellerden oluşur. Dişi her hücreye polen ve nektardan oluşan bir besin topağı yerleştirip üzerine bir yumurta bırakır; larva bu besinle gelişir ve çoğunlukla ergin olarak toprak altında kışlar. Türlerin çoğu yılda tek döl verir ve ergin dönemi birkaç haftayla sınırlıdır. Yuvalar, Nomada cinsine ait guguk arılarının asalaklığına sıkça uğrar.

Bu cinsin üyeleri yabani bitkiler ve tarım ürünleri için değerli tozlayıcılardır; bazı türler belirli bitki ailelerine uzmanlaşmıştır, diğerleri ise farklı çiçekleri ziyaret eder. İnsanlara karşı saldırgan değildirler ve sokmaları genellikle önemsizdir. Çiçekli otlakların azalması, toprak işleme ve böcek ilaçları bu arıların popülasyonlarını olumsuz etkileyen etkenlerdir.