Andrena helvola (Linnaeus, 1758)

Andrena helvola, zar kanatlılar (Hymenoptera) takımının Andrenidae familyasına bağlı Andrena cinsinde yer alan bir arı türüdür. Bu cinsin üyeleri yuvalarını toprağa kazdıkları için halk arasında kum arısı ya da toprak arısı olarak bilinir. Tür, bilim dünyasına Linnaeus tarafından 1758 yılında tanıtılmıştır.

Bu tür ilkbaharda uçan, Avrupa'da yaygın bir kum arısıdır. Dişilerin göğüs bölgesi turuncumsu kahverengi kıllarla örtülüdür. Polenini çok sayıda bitkiden toplayan genelci bir türdür; söğüt, meyve ağaçları ve çalılar gibi erken çiçeklenen odunsu bitkileri sıkça ziyaret eder. Orman kenarları, çalılıklar, bahçeler ve açık ağaçlık alanlar başlıca yaşam alanlarıdır.

Andrena cinsinin üyeleri küçük ile orta boylu arılardır; boyları türe göre yaklaşık 7 ile 17 milimetre arasında değişir. Vücut çoğunlukla koyu renklidir ve gri, kahverengi, turuncumsu ya da siyah kıllarla örtülüdür. Dişilerin arka bacağının üst kısmında ve göğsün yanlarında polen taşımaya yarayan uzun kıl demetleri bulunur. Yüzdeki gözlerin iç kenarı boyunca uzanan kadifemsi tüylü oluklar (yüz çukurları) cinsin en belirgin tanı özelliklerinden biridir. Erkekler genellikle daha ince yapılıdır ve bazı türlerde yüzleri açık renklidir.

Bu cinsin türleri yalnız yaşar ve sosyal bir koloni kurmaz. Dişiler toprağa kazdıkları tünellerin sonunda hücreler hazırlar, bunları polen ve nektarla doldurup içine birer yumurta bırakır. Larvalar toprak altında gelişir ve yeni nesil ergin arılar genellikle ertesi yıl uygun mevsimde ortaya çıkar. Pek çok tür yılda tek döl verirken bazıları iki döl verebilir. Uygun topraklarda çok sayıda dişinin yan yana yuva kazdığı topluluklar oluşabilir; bu yuvalar Nomada gibi asalak arıların da ilgisini çeker.

Cins, dünyada 1.500'den fazla türüyle arıların en kalabalık cinslerinden biridir ve en büyük çeşitliliğe Palearktik bölgede, özellikle Akdeniz çevresinde ve Orta Asya'da ulaşır. Türkiye de bu cins bakımından zengin ülkeler arasında sayılır. Kum arıları erken ilkbahardan itibaren çiçek ziyaret ettikleri için yabani bitkilerin ve meyve bahçelerinin tozlaşmasına önemli katkı sağlar. Saldırgan değildirler ve insanlar için bir tehlike oluşturmazlar; yaşam alanlarının kaybı ve tarım ilaçları ise bu arıları etkileyen başlıca tehditler arasındadır.