Andrena gravida (Imhoff, 1832)

Andrena gravida, zar kanatlılar (Hymenoptera) takımının Andrenidae familyasına bağlı Andrena cinsinde yer alan bir arı türüdür. Bu cinsin üyeleri yuvalarını toprağa kazdıkları için halk arasında kum arısı ya da toprak arısı olarak bilinir. Tür, bilim dünyasına Imhoff tarafından 1832 yılında tanıtılmıştır.

Bu tür ilkbaharda uçan, Avrupa'da geniş yayılışlı bir kum arısıdır. Erkeklerin yüzünde açık renkli bir leke bulunması tanınmasına yardımcı olur. Polenini çeşitli bitkilerden toplayan genelci bir türdür ve tarım alanları, bahçeler, meyve bahçeleri ile açık çayırlarda görülür.

Andrena cinsinin üyeleri küçük ile orta boylu arılardır; boyları türe göre yaklaşık 7 ile 17 milimetre arasında değişir. Vücut çoğunlukla koyu renklidir ve gri, kahverengi, turuncumsu ya da siyah kıllarla örtülüdür. Dişilerin arka bacağının üst kısmında ve göğsün yanlarında polen taşımaya yarayan uzun kıl demetleri bulunur. Yüzdeki gözlerin iç kenarı boyunca uzanan kadifemsi tüylü oluklar (yüz çukurları) cinsin en belirgin tanı özelliklerinden biridir. Erkekler genellikle daha ince yapılıdır ve bazı türlerde yüzleri açık renklidir.

Kum arıları yalnız yaşayan arılardır; kraliçe ya da işçi kastı yoktur. Her dişi kendi yuvasını genellikle çıplak ya da seyrek bitkili topraklara kazdığı dikey bir tünel ve bunun yan dallarındaki hücrelerden oluşturur. Hücreleri polen ve nektar karışımı bir besin topu ile doldurur ve her birine bir yumurta bırakır. Larva bu besinle gelişir, pupaya dönüşür ve ergin arı çoğunlukla bir sonraki uçuş dönemine kadar toprak altında kalır. Türlerin çoğu yılda tek döl verir; uçuş dönemleri kısa olup ilkbahar ya da yaz aylarına denk gelir. Yuvalar, Nomada cinsi guguk kuşu arıları gibi asalakların hedefi olabilir.

Cins, dünyada 1.500'den fazla türüyle arıların en kalabalık cinslerinden biridir ve en büyük çeşitliliğe Palearktik bölgede, özellikle Akdeniz çevresinde ve Orta Asya'da ulaşır. Türkiye de bu cins bakımından zengin ülkeler arasında sayılır. Kum arıları erken ilkbahardan itibaren çiçek ziyaret ettikleri için yabani bitkilerin ve meyve bahçelerinin tozlaşmasına önemli katkı sağlar. Saldırgan değildirler ve insanlar için bir tehlike oluşturmazlar; yaşam alanlarının kaybı ve tarım ilaçları ise bu arıları etkileyen başlıca tehditler arasındadır.