Andrena flavipes (Panzer, 1799)

Andrena flavipes, zar kanatlılar (Hymenoptera) takımının Andrenidae familyasına bağlı Andrena cinsinde yer alan bir arı türüdür. Bu cinsin üyeleri yuvalarını toprağa kazdıkları için halk arasında kum arısı ya da toprak arısı olarak bilinir. Tür, bilim dünyasına Panzer tarafından 1799 yılında tanıtılmıştır.

Bu tür Avrupa'da en yaygın kum arılarından biridir. Bacaklarındaki sarımsı polen toplama kılları türe adını verir. Yılda iki döl verir: ilk döl ilkbaharda, ikinci döl yaz ortasında uçar. Pek çok farklı bitki familyasından polen toplayan genelci bir türdür ve uygun toprak yüzeylerinde, yamaçlarda ve patika kenarlarında yüzlerce yuvadan oluşan kalabalık yuva toplulukları kurabilir. Avrupa'dan Kuzey Afrika'ya ve Orta Asya'ya kadar geniş bir alana yayılır.

Cinsin üyeleri küçük ile orta boylu, koyu renkli ve kıllı arılardır; boyları çoğunlukla 7 ile 17 milimetre arasındadır. Dişilerin gözlerinin iç kenarında yer alan kadifemsi tüylü oluklar ve arka bacaklardaki polen kılları Andrena türlerini diğer arılardan ayırmaya yardım eder. Türlerin birbirinden ayrılması ise çoğu zaman kıl rengi, karın halkalarındaki kıl bantları, nokta yoğunluğu ve erkek üreme organlarının yapısı gibi ayrıntılara dayanır ve genellikle mikroskobik inceleme gerektirir.

Bu cinsin türleri yalnız yaşar ve sosyal bir koloni kurmaz. Dişiler toprağa kazdıkları tünellerin sonunda hücreler hazırlar, bunları polen ve nektarla doldurup içine birer yumurta bırakır. Larvalar toprak altında gelişir ve yeni nesil ergin arılar genellikle ertesi yıl uygun mevsimde ortaya çıkar. Pek çok tür yılda tek döl verirken bazıları iki döl verebilir. Uygun topraklarda çok sayıda dişinin yan yana yuva kazdığı topluluklar oluşabilir; bu yuvalar Nomada gibi asalak arıların da ilgisini çeker.

Andrena, dünya genelinde 1.500'ü aşkın türüyle arıların en büyük cinslerinden biridir ve özellikle Kuzey Yarımküre'nin ılıman ve kurak bölgelerinde çeşitlilik gösterir. Akdeniz havzası ve Anadolu bu cins açısından zengin bölgeler arasında yer alır. Kum arıları, meyve ağaçları dahil pek çok yabani ve kültür bitkisinin tozlaşmasında önemli rol oynar; bu yüzden doğal çayırların, çiçekli alanların ve çıplak toprak yüzeylerinin korunması bu arıların sürekliliği için önemlidir. İnsanlar için tehlikeli değildir; dişiler iğneye sahip olsa da saldırgan değildir ve iğneleri insan derisini çoğu zaman zor deler.