Andrena colletiformis (Morawitz, 1874)

Andrena colletiformis, zar kanatlılar (Hymenoptera) takımının Andrenidae familyasına bağlı Andrena cinsinde yer alan bir arı türüdür. Bu cinsin üyeleri yuvalarını toprağa kazdıkları için halk arasında kum arısı ya da toprak arısı olarak bilinir. Tür, bilim dünyasına Morawitz tarafından 1874 yılında tanıtılmıştır.

Cinsin üyeleri küçük ile orta boylu, koyu renkli ve kıllı arılardır; boyları çoğunlukla 7 ile 17 milimetre arasındadır. Dişilerin gözlerinin iç kenarında yer alan kadifemsi tüylü oluklar ve arka bacaklardaki polen kılları Andrena türlerini diğer arılardan ayırmaya yardım eder. Türlerin birbirinden ayrılması ise çoğu zaman kıl rengi, karın halkalarındaki kıl bantları, nokta yoğunluğu ve erkek üreme organlarının yapısı gibi ayrıntılara dayanır ve genellikle mikroskobik inceleme gerektirir.

Kum arıları yalnız yaşayan arılardır; kraliçe ya da işçi kastı yoktur. Her dişi kendi yuvasını genellikle çıplak ya da seyrek bitkili topraklara kazdığı dikey bir tünel ve bunun yan dallarındaki hücrelerden oluşturur. Hücreleri polen ve nektar karışımı bir besin topu ile doldurur ve her birine bir yumurta bırakır. Larva bu besinle gelişir, pupaya dönüşür ve ergin arı çoğunlukla bir sonraki uçuş dönemine kadar toprak altında kalır. Türlerin çoğu yılda tek döl verir; uçuş dönemleri kısa olup ilkbahar ya da yaz aylarına denk gelir. Yuvalar, Nomada cinsi guguk kuşu arıları gibi asalakların hedefi olabilir.

Andrena, dünya genelinde 1.500'ü aşkın türüyle arıların en büyük cinslerinden biridir ve özellikle Kuzey Yarımküre'nin ılıman ve kurak bölgelerinde çeşitlilik gösterir. Akdeniz havzası ve Anadolu bu cins açısından zengin bölgeler arasında yer alır. Kum arıları, meyve ağaçları dahil pek çok yabani ve kültür bitkisinin tozlaşmasında önemli rol oynar; bu yüzden doğal çayırların, çiçekli alanların ve çıplak toprak yüzeylerinin korunması bu arıların sürekliliği için önemlidir. İnsanlar için tehlikeli değildir; dişiler iğneye sahip olsa da saldırgan değildir ve iğneleri insan derisini çoğu zaman zor deler.