Andrena agilissima (Scopoli, 1770)

Andrena agilissima, zar kanatlılar (Hymenoptera) takımının Andrenidae familyasına bağlı, toprak arıları ya da kazıcı arılar olarak bilinen Andrena cinsinin bir üyesidir. Tür 1770 yılında Scopoli tarafından tanımlanmıştır. Güney ve Orta Avrupa'dan Önasya'ya kadar yayılış gösteren iri bir yalnız arı türüdür. Siyah renkli vücudu ve karın segmentlerinin yanlarındaki beyaz tüy lekeleriyle dikkat çeker. Polenini büyük ölçüde turpgiller (Brassicaceae) familyasındaki bitkilerden toplar; bu yüzden hardal ve benzeri sarı çiçekli bitkilerin bol olduğu yerlerde görülür.

Andrena cinsi, dünyada 1500'ü aşkın türüyle arılar arasındaki en kalabalık cinslerden biridir ve özellikle Kuzey Yarımküre'nin ılıman ve kurak bölgelerinde çeşitlilik gösterir. Türkiye ve çevresindeki Akdeniz ile Önasya bölgesi bu cins bakımından oldukça zengindir. Üyeleri genellikle 5–17 mm arasında, koyu renkli, vücudu açık renkli tüylerle kaplı arılardır. Dişilerin arka bacaklarında polen taşımaya yarayan tüy fırçaları ve yüzlerinde, gözlerle anten kökü arasında kadife görünümlü yüz çukurları bulunur; bu çukurlar cinsin önemli tanı özelliklerindendir. Türlerin kesin ayrımı çoğunlukla ancak mikroskop altında, tüylenme, nokta yapısı ve erkek genitalinin incelenmesiyle yapılabilir.

Bu arılar yalnız yaşar; her dişi kendi yuvasını kurar ve yavrularına kendisi bakar. Yuvalar çıplak ya da seyrek bitkili, güneş alan topraklarda, yol kenarlarında ve yamaçlarda kazılan dikey tüneller ve bunlara bağlı hücrelerden oluşur. Bazı türlerde çok sayıda dişi aynı alanda yan yana yuva kazarak gevşek kümeler oluşturur. Dişi her hücreye polen ve bal özünden yapılmış bir besin topu yerleştirip üzerine tek yumurta bırakır. Larva bu besinle gelişir, ergin hâle gelir ve çoğu türde bir sonraki ilkbahara kadar hücresinde bekler. Cinsin üyeleri Nomada cinsindeki guguk arıları tarafından sık sık parazitlenir.

Uçuş dönemleri çoğunlukla ilkbahar ve yaz başıdır; bu yüzden erken çiçeklenen meyve ağaçlarının, söğütlerin ve kır çiçeklerinin önemli tozlayıcıları arasında yer alırlar. Kimi türler pek çok bitki ailesini ziyaret ederken kimileri yalnızca belirli bitki gruplarından polen toplar. Tarım alanlarındaki habitat kaybı ve böcek ilacı kullanımı yabani arı topluluklarını etkileyen başlıca tehditlerdir. Saldırgan değildirler; insanları neredeyse hiç sokmazlar ve sokmaları da zayıftır.