Ampelisca diadema (A. Costa, 1853)

Ampelisca diadema, eklembacaklılar şubesinin yüksek kabuklular (Malacostraca) sınıfına bağlı Amphipoda takımının Ampeliscidae ailesinde yer alan küçük bir deniz kabuklusudur. Tür adı Latincede “taç” anlamına gelir. Akdeniz ve komşu Doğu Atlantik kıyılarının yumuşak zeminlerinde bilinen türlerden biridir. Ampeliscidae, tüp içinde yaşayan amfipodlar arasında en iyi bilinen ailelerden biridir ve Ampelisca dünya denizlerinde yüzlerce türle temsil edilen geniş bir cinstir.

Bu cinsin üyeleri küçük, yanlardan yassılaşmış ve çoğunlukla soluk ya da yarı saydam renkli kabuklulardır; boyları genellikle birkaç milimetreden iki santimetreye kadar değişir. Ampeliscidae ailesine özgü olarak başta merceğe benzer kornealar taşıyan iki çift basit göz bulunur. İkinci anten birinciden çok daha uzundur ve ince, kamçı biçimli bir yapı gösterir. Türleri birbirinden ayırmak için karın halkalarının alt köşeleri, kuyruk uzantısının yarık yapısı ve son bacak çiftinin biçimi gibi küçük morfolojik ayrıntılar incelenir.

Ampelisca türleri deniz tabanının kumlu ve çamurlu zeminlerinde, salgıladıkları ipeksi iplikler ve tortu taneleriyle ördükleri yassı tüplerin içinde yaşar. Tüpün ağzından başlarını ve antenlerini çıkararak sudaki askıda parçacıkları ve zemin yüzeyindeki organik maddeyi toplarlar; bu nedenle süzerek ve tortu yiyerek beslenen canlılar olarak kabul edilirler. Çoğunlukla sığ kıyı sularından kıta sahanlığının daha derin bölgelerine kadar dağılım gösterirler. Uygun zeminlerde çok yoğun topluluklar oluşturabilir, tabanı adeta tüplerden oluşan bir halıyla kaplayabilirler.

Bütün amfipodlarda olduğu gibi dişiler yumurtalarını göğüs bölgesindeki kuluçka kesesinde taşır; yavrular larva evresi geçirmeden, erginlerin küçük birer kopyası olarak keseden çıkar. Bu doğrudan gelişim, türlerin yayılma yeteneğini sınırlar ve yerel toplulukların oluşmasına katkıda bulunur. Ampelisca türleri birçok dip balığı ve diğer bentik avcılar için önemli bir besin kaynağıdır; ayrıca kirliliğe, özellikle petrol kirliliğine karşı duyarlı olduklarından deniz ortamının sağlığını değerlendirmede gösterge canlı olarak kullanılırlar. İnsanlar için herhangi bir tehlike oluşturmazlar.