Allium guttatum

Allium guttatum, soğangiller (Amaryllidaceae) familyasının Allium cinsine ait, çok yıllık soğanlı bir bitkidir. Tür adı Latincede benekli anlamına gelir ve çiçeklerin özelliğine işaret eder: beyazımsı ya da soluk renkli tepallerin ortasında genellikle koyu mor bir leke bulunur. Çiçekler gövde ucunda sık, küremsi bir şemsiye oluşturur. Pırasa ve yabani pırasanın da içinde bulunduğu grupla akrabadır.

Allium cinsinin üyeleri toprak altında bir soğan taşıyan, çok yıllık otsu bitkilerdir. Yaprakları genellikle şeritsi, ipliksi ya da içi boş borumsu yapıdadır ve ezildiğinde cinse özgü soğan ya da sarımsak kokusunu verir. Bu koku, dokularda bulunan kükürtlü bileşiklerden kaynaklanır. Çiçekler, gövdenin ucunda zarsı bir kını yırtarak açılan şemsiye biçimli bir çiçek durumunda toplanır; her çiçekte altı tepal, altı ercik ve üç gözlü üst durumlu bir yumurtalık bulunur.

Tür yaz başında çiçeklenir ve kumlu ya da taşlı, kurak, açık alanlarda, kıyı bölgelerinde ve seyrek otlaklarda yetişir. Akdeniz havzasının doğusunda, Balkanlar ve Anadolu'da yayılış gösterir; farklı bölgelerde birkaç alttürü tanınmaktadır.

Cinsin bitkileri, kısa bir büyüme dönemine uyum sağlamış jeofitlerdir: sonbahar ve kış yağışlarıyla yapraklanır, ilkbahar ya da yaz başında çiçeklenir, ardından toprak üstü kısımları kuruyarak kurak dönemi soğan halinde geçirir. Çiçekler başta arılar olmak üzere çeşitli böcekler tarafından tozlaşır; meyve, çok sayıda siyah tohum içeren bir kapsüldür. Bazı türler çiçek durumunda küçük yavru soğancıklar oluşturarak eşeysiz olarak da çoğalabilir.

Dünyada yaklaşık bin türü bulunan Allium, Kuzey Yarımküre'nin en büyük bitki cinslerinden biridir ve tür çeşitliliğinin en yoğun olduğu bölgeler Akdeniz havzası ile Orta ve Batı Asya'dır. Türkiye, bu cinsin önemli çeşitlilik merkezlerinden biri sayılır; ülkede yüzlerce tür ve alttür bilinmekte olup bunların önemli bir kısmı endemiktir. Cins, soğan, sarımsak ve pırasa gibi kültür bitkilerini de içerir.