Aegilops triuncialis

Aegilops triuncialis, buğdaygiller (Poaceae) familyasına ait, buğdayın yabani akrabalarından tek yıllık bir ot türüdür. Halk arasında bu cinsin üyelerine genel olarak “yabani buğday” ya da “keçi otu” gibi adlar verilir. Bitki birkaç gövdeden oluşan küçük öbekler oluşturur; gövdeler genellikle ince, dik ya da dizden kıvrılarak yükselen yapıdadır. Dar, düz yaprakları vardır.

Türün en belirgin özelliği ince, uzun ve daralan başağıdır. Başağın tepesindeki başakçıklar uzun, sert ve yayılan kılçıklar taşır; tür adı da üç kılçığa işaret eder. Kılçıklar başağa dağınık, fırça benzeri bir görünüm verir. Olgunlaşan başak bütün halinde kopar ve kılçıklar sayesinde hayvan tüylerine, giysilere ve makinelere takılarak taşınır.

Aegilops cinsinin üyeleri, buğdayla (Triticum) çok yakın akraba olan tek yıllık otsu buğdaygillerdir. Başakları genellikle silindirik ya da şişkin başakçıklardan oluşur ve kılçıklar taşır. Olgunlaşınca başak çoğu zaman bütün halinde ya da parçalar halinde kopar ve kılçıkları sayesinde hayvanların tüylerine takılarak ya da rüzgârla yayılır. Bu cinsin türleri kurak ve yarı kurak çayırlar, step alanları, nadas tarlaları, yol kenarları ve bozulmuş alanlarda yaygındır.

Akdeniz havzasından Orta Asya’ya kadar uzanan geniş bir doğal yayılışa sahiptir ve Anadolu’da yaygın bir türdür. İnsan etkisiyle başka kıtalara da taşınmış, örneğin Kuzey Amerika’nın bazı bölgelerinde mera ve çayırlarda istilacı bir yabancı ot haline gelmiştir. Sert kılçıkları hayvanların ağız ve gözüne zarar verebildiği ve olgunlaştıktan sonra lezzetini yitirdiği için mera değeri düşüktür.

Bu cinsin türleri, ekmeklik buğdayın ortaya çıkışındaki rolleri nedeniyle bilimsel açıdan büyük önem taşır. Ekmeklik buğdayın genomlarından biri Aegilops tauschii türünden gelmiştir ve diğer Aegilops türleri de hastalık direnci, kuraklık ve tuzluluk toleransı gibi özellikler için buğday ıslahında gen kaynağı olarak kullanılır. Bu nedenle yabani popülasyonları gen bankalarında korunur. Anadolu ve Bereketli Hilal, cinsin çeşitliliğinin en yüksek olduğu bölgeler arasındadır ve Türkiye bu türlerin önemli bir gen merkezi kabul edilir.