Acanthus dioscoridis

Acanthus dioscoridis, ayıpençesi cinsine ait; Anadolu, Kafkasya, Irak, İran ve Levant bölgesinde yayılış gösteren, alçak boylu, çok yıllık otsu bir türdür. Yaprakları çoğunlukla taban rozeti şeklinde dizilir; çiçek başağı yoğun, çiçekler pembe ile açık mor tonlarındadır. Kurak ve yarı kurak bozkırlarda, taşlı yamaçlarda, nadas tarlalarının kenarlarında ve meralarda yetişir; çiçeklenme dönemi genellikle ilkbahar sonu ile yaz başıdır. Tür, yaprak kenarlarının dikenliliği ve gövde uzunluğu bakımından belirgin bir değişkenlik gösterir; bu nedenle botanikçiler türü birkaç varyeteye ayırmıştır.

Ayıpençesi cinsi (Acanthus), Acanthaceae familyasına ait, Akdeniz havzası, Afrika ve tropikal Asya'da yayılış gösteren yaklaşık otuz türlük bir cinstir. Cinsin üyeleri derin loplu, çoğu zaman dikenli kenarlı iri yaprakları ve dik başak şeklindeki çiçek durumlarıyla kolayca tanınır. Her çiçek, dikenli ve çoğunlukla renkli bir brakteyle (üst yaprakla) örtülüdür; taç yaprak tek dudaklıdır, üst dudak yoktur ve bunun yerine sert bir kaliks parçası çiçeği örter. Antik Yunan mimarisindeki Korint başlıklarında görülen yaprak motiflerinin bu cinsin yapraklarından esinlendiği bilinir.

Çiçekler, iri ve güçlü yapılı olduklarından genellikle bombus arıları gibi iri arılar tarafından tozlaştırılır; arı, üstteki sert kaliks parçasını iterek nektara ulaşır. Meyve, olgunlaştığında patlayarak tohumları çevreye fırlatan bir kapsüldür. Kalın, etli kökleri sayesinde bitki kurak yaz aylarını atlatır ve her yıl aynı yerden yeniden sürer. Dikenli yapısı nedeniyle otlayan hayvanlar tarafından pek yenmediğinden, otlatılan meralarda kolayca öne çıkabilir.

Pembe çiçekleri ve dikenli, gümüşi yeşil yapraklarıyla dikkat çeken bu tür, kayalık bahçelerde süs bitkisi olarak da yetiştirilir. Kuraklığa son derece dayanıklıdır ve iyi drene olan, kireçli topraklarda başarıyla gelişir. Türkiye'de özellikle İç ve Doğu Anadolu'nun bozkır alanlarında görülür.