Triticum baeoticum

Triticum baeoticum, buğdaygiller (Poaceae) familyasına ait yabani bir buğday türüdür ve yabani siyez olarak bilinir. Diploit yapıdaki bu tür, insanlık tarihinin ilk evcilleştirilen tahıllarından biri olan kültür siyezinin (Triticum monococcum) atasıdır. Bazı kaynaklarda Triticum monococcum türünün yabani alt türü olarak (T. monococcum subsp. aegilopoides) ele alınır.

Tek yıllık, 50–100 cm kadar boylanabilen, öbek oluşturan bir bitkidir. Başakları ince, yassı ve uzun kılçıklıdır. Yabani buğdayların en belirgin özelliği, olgunlaşan başağın kendiliğinden parçalanarak başakçıkları tek tek dökmesidir; bu sayede tohumlar doğal yollarla toprağa ulaşır. Başakçıklar çoğunlukla bir ya da iki tane içerir ve taneler sıkıca kavuzlara sarılıdır.

Kurak ve yarı kurak bölgelerin taşlık yamaçlarında, meşe açıklıklarında, bozkır alanlarında ve tarla kenarlarında yetişir. Sonbaharda çimlenir, ilkbahar sonu ile yaz başında çiçeklenir ve yaz kuraklığından önce tohumlarını döker. Kendine tozlaşan bir bitkidir ve çoğunlukla yoğun topluluklar oluşturur.

Doğal yayılışı Balkanlar'ın güneyinden Anadolu, Kafkasya, Irak ve İran'a kadar uzanır. Güneydoğu Anadolu'daki Karacadağ çevresi, siyezin evcilleştirildiği yerlerden biri olarak genetik çalışmalarla öne çıkmıştır. Türkiye'de yaygın olan bu tür, buğday ıslahında hastalık ve kuraklık dayanıklılığı gibi özellikler için değerli bir gen kaynağıdır; bu nedenle yabani akraba olarak korunması önem taşır.

Buğday cinsi (Triticum), insanlık tarihinde tarımın başlangıcıyla doğrudan ilişkili bir bitki grubudur. Yabani ve kültür buğdayları arasındaki ilişkiler, kromozom takımlarının sayısına ve genom yapısına göre incelenir. Anadolu, bu cinsin hem yabani akrabalarını hem de geleneksel yerel çeşitlerini barındırması bakımından dünyanın en önemli gen merkezlerinden biri olarak kabul edilir.