Trachelipus croaticus (Karaman, 1966)

Trachelipus croaticus, kara izopodları (Oniscidea) içinde yer alan Trachelipodidae familyasının Trachelipus cinsine ait bir tespihböceği türüdür. Halk arasında tespih böceği, kurt böceği ya da nem böceği olarak da bilinen kara izopodları, kabuklular alt şubesinin karada yaşamaya tamamen uyum sağlamış ender gruplarından biridir. Tür, Karaman tarafından 1966 yılında tanımlanmıştır. Tür adı, Hırvatistan'a atıfta bulunur; bu da cinsin Balkanlar ile Anadolu arasında geniş bir alana yayılmış olduğunu gösterir.

Bu cinsin üyeleri genellikle 1–2 cm boyunda, sırttan yassılaşmış, oval gövdeli izopodlardır. Vücut; baş, yedi halkalı göğüs (pereon) ve kısa bir karın (pleon) bölümünden oluşur ve yedi çift yürüme bacağı taşır. Sırt yüzeyi çoğunlukla gri, kahverengi ya da koyu tonlardadır ve üzerinde açık renkli lekeler bulunabilir. Trachelipus türleri tehlike anında tam bir top biçiminde kıvrılamaz; bu özellikleriyle top olabilen Armadillidium türlerinden kolayca ayrılır. Karın bacaklarında havadan solumaya yarayan solunum alanları bulunur. Türlerin kesin ayrımı çoğunlukla erkek bireylerin karın bacaklarının ve kuyruk uzantılarının mikroskop altında incelenmesiyle yapılır.

Bu cinsin üyeleri nemli ortamları tercih eder; taş ve kütük altlarında, yaprak döküntüsünde, ağaç kabukları altında ve orman tabanında yaşar. Kurumaya karşı duyarlı oldukları için gündüzleri saklanır, geceleri ya da nemli havalarda etkinleşirler. Çürümekte olan bitki artıkları, ölü yapraklar, mantar hifleri ve diğer organik maddelerle beslenirler; böylece ayrıştırıcı olarak toprak oluşumuna ve besin döngüsüne önemli katkı sağlarlar. Dişiler yumurtalarını göğsün altındaki kuluçka kesesinde (marsupyum) taşır; yavrular bu keseden ebeveynlerine benzeyen küçük bireyler olarak çıkar ve büyüdükçe birçok kez deri değiştirir.

Trachelipus cinsi başlıca Avrupa, Akdeniz havzası, Anadolu, Kafkasya ve Orta Doğu'da yayılış gösterir ve türlerinin önemli bir kısmı dar alanlara özgüdür. Anadolu, cinsin tür çeşitliliği bakımından önemli bölgelerinden biridir. Bu tür insanlar için herhangi bir tehlike oluşturmaz; kara izopodları genel olarak toprak sağlığının ve nemli yaşam alanlarının göstergesi olarak değer taşır.