Strongylosoma lenkoranum (Attems, 1898)

Strongylosoma lenkoranum (Attems, 1898), yassı sırtlı kırkayaklar takımının (Polydesmida) Paradoxosomatidae familyasına ait bir kırkayak türüdür. Strongylosoma cinsi ağırlıklı olarak Avrupa, Akdeniz havzası ve Batı Asya'da yayılış gösteren, orta büyüklükte, ince ve uzun gövdeli kırkayakları kapsar. Bu cinsin üyeleri genellikle birkaç santimetre uzunluğundadır; renkleri kahverengi, kırmızımsı kahverengi ya da koyu tonlar arasında değişir ve yan çıkıntıları oldukça küçüktür. Bu taksonun ayrıntılı biyolojisi üzerine yapılmış çalışma sınırlı olduğundan, genel özellikleri büyük ölçüde cins ve familya düzeyindeki bilgilere dayanır.

Paradoxosomatidae, yassı sırtlı kırkayaklar takımının (Polydesmida) en büyük familyalarından biridir ve dünya genelinde binlerce tür içerir. Bu familyanın erişkin bireylerinde vücut genellikle 19 ya da 20 halkadan oluşur; halkaların yanlarında az ya da çok belirgin yan çıkıntılar (paranota) bulunur ve bunlar hayvana hafif yassı bir görünüm verir. Gözler yoktur, antenler kısa ve kalıncadır. Erkeklerde yedinci halkanın ilk bacak çifti, çiftleşmede kullanılan gonopodlara dönüşmüştür. Türlerin ayrımı büyük ölçüde bu gonopodların ayrıntılı yapısına dayanır; bu nedenle yakın türler çoğu zaman ancak uzman incelemesiyle tanınabilir.

Familyanın üyeleri nemli ortamlara bağlı, toprak yüzeyinde yaşayan hayvanlardır. Gündüzleri yaprak döküntüsü, taş ve kütük altlarında, çürüyen odun içinde ya da toprak çatlaklarında saklanır; geceleri ya da yağışlı havalarda daha etkin olurlar. Başlıca besinleri çürümekte olan bitki artıkları, ölü yapraklar ve bunlar üzerinde gelişen mantar ve mikroorganizmalardır. Bu sayede organik maddenin parçalanmasına ve toprak verimliliğinin artmasına önemli katkı sağlarlar. Gelişim anamorfiktir: yumurtadan az sayıda halka ve bacakla çıkan yavrular, her deri değiştirmede yeni halkalar ekleyerek erişkin boyuna ulaşır. Tehlike anında vücutlarını sarmal biçimde kıvırır ve yan taraflardaki savunma bezlerinden hidrojen siyanür içeren kokulu bir salgı çıkarırlar.

Bu grubun pek çok temsilcisi dar yayılışlıdır ve dağlık, ormanlık ya da kayalık habitatlarda yerel topluluklar oluşturur. Bu nedenle tür ve alttür ayrımları çoğunlukla belirli bölgelerden toplanmış örneklerin gonopod yapısına göre yapılmıştır. Toprak faunasının bir parçası olarak ekosistemdeki madde döngüsüne katkıda bulunurlar ve kuşlar, sürüngenler, küçük memeliler ile yırtıcı eklem bacaklılar için besin kaynağı oluştururlar.

Bu salgı küçük yırtıcılara karşı etkili olsa da insanlar için ciddi bir tehlike oluşturmaz; elle tutulduktan sonra deride hafif renk değişimi ya da kısa süreli tahriş görülebilir, bu yüzden hayvana dokunduktan sonra elleri yıkamak yeterlidir. Kırkayaklar zehirli ısırık ya da sokma yetisine sahip değildir.