Secale montanum

Secale montanum, buğdaygiller (Poaceae) familyasından, çok yıllık bir yabani çavdar türüdür. Bazı kaynaklarda Secale strictum adı altında da ele alınır. Kültür çavdarının (Secale cereale) en yakın yabani akrabalarından biri olup çavdarın kökenine ilişkin çalışmalarda sıkça anılır. Sık öbekler oluşturan, dik saplı ve sert yapraklı bir bitkidir; olgunlaştığında başak ekseni kırılarak başakçıklar tek tek dağılır.

Türün yayılış alanı Akdeniz havzasının dağlık bölgelerinden Anadolu, Kafkasya, İran ve Orta Asya'ya kadar uzanır. Kayalık yamaçlar, taşlı dağ bozkırları ve açık meşe ormanlarının kenarları tipik yaşam alanlarıdır. Kuraklığa ve soğuğa dayanıklılığı, çok yıllık oluşu ve derin kök sistemi sayesinde erozyona açık yamaçlarda toprağı tutar.

Secale cinsi, buğday (Triticum) ve arpa (Hordeum) ile yakın akraba olan, buğdaygiller familyasının Triticeae oymağına ait küçük bir cinstir. Cinsin anavatanı Doğu Akdeniz, Anadolu, Kafkasya ve İran'ı kapsayan bölgedir; bu nedenle Anadolu, çavdarın evcilleştirilme tarihinde ve yabani akrabalarının korunmasında önemli bir yere sahiptir.

Cinsin üyeleri soğuğa, kuraklığa ve besince fakir topraklara karşı dayanıklılıklarıyla bilinir. Yabani çavdar türleri, kültür çavdarının ıslahında hastalık direnci ve çok yıllık olma gibi özellikler bakımından değerli genetik kaynaklar olarak görülür. Başaklarda çavdar mahmuzu mantarı (Claviceps purpurea) gelişebilir; bu mantar zehirli alkaloitler içerdiğinden mahmuzlu tanelerin tüketilmemesi gerekir. Yabani çavdar türleri, ayrıca çok yıllık tahıl geliştirme çalışmalarında da ilgi gören bitkiler arasındadır; doğal yayılış alanlarında korunmaları bu açıdan büyük önem taşır.