Scaphander lignarius (Linnaeus, 1758)

Scaphander lignarius, Cephalaspidea takımına bağlı Scaphandridae familyasından küçük bir deniz salyangozudur. Kabuklu baş kalkanlı salyangozlar olarak da anılan bu grup, deniz tabanındaki yumuşak sedimanlarda yaşayan ve çoğunlukla gözden kaçan canlılardan oluşur.

Arka solungaçlı deniz salyangozlarının bu grubunda kabuk genellikle ince, hafif ve kısmen ya da tamamen hayvanın gövdesi tarafından örtülür. Başın üst kısmında bulunan geniş, kalkan biçimli baş diski (sefalik kalkan) hayvanın yumuşak sedimanın içinde kazarak ilerlemesini kolaylaştırır; bu nedenle grubun üyeleri çoğu zaman kum ve çamur içinde, gözden uzak yaşar. Bu tür, grubun en iri temsilcilerinden biridir: kabuğu 4–6 santimetreye ulaşabilir, oval ve geniş ağızlıdır, yüzeyi ince spiral çizgilerle kaplıdır. Kabuk rengi sarımsı ya da kahverengimsi olup kalın bir dış zarla örtülüdür ve odunu andıran bu görünüm tür adına (Latince “oduna ait”) kaynak olmuştur. Hayvan kabuğuna tamamen çekilemez.

Bu salyangozların çoğunda iç organları koruyan kabuğun yanı sıra güçlü bir sindirim sistemi bulunur; avlarını bütün olarak yutup kaslı mide bölümünde öğütürler. Cephalaspidea takımının üyeleri hermafrodittir; yani her birey hem erkek hem dişi üreme organlarına sahiptir ve çiftleşmenin ardından yumurtalarını jelatinimsi kütleler hâlinde bırakır. Larvalar bir süre planktonda yaşadıktan sonra dibe çökerek yetişkin yaşamına başlar. Yumuşak tabanlı deniz ekosistemlerinde küçük omurgasızların sayısını düzenleyen avcılar olarak ve aynı zamanda balıklara besin olarak önemli bir ekolojik rol üstlenirler.

Scaphander lignarius, Kuzeydoğu Atlantik ve Akdeniz'de, genellikle onlarca metreden daha derin çamurlu ve kumlu tabanlarda yaşar. Güçlü bir avcıdır; küçük çift kabuklular, salyangozlar, foraminiferler ve kazıcı solucanları bütün olarak yutar ve mide içindeki sert, kalsiyumlu plakalar sayesinde avlarının kabuklarını ezer. Dip trolüyle avlanan balıkçı ağlarına zaman zaman takılan bu tür, büyüklüğü sayesinde Akdeniz'in yumuşak tabanlarında en kolay tanınan baş kalkanlı salyangozlardandır.