Scaphandridae Roxania utriculus (Brocchi, 1814)

Roxania utriculus, Cephalaspidea takımına bağlı Scaphandridae familyasından küçük bir deniz salyangozudur. Kabuklu baş kalkanlı salyangozlar olarak da anılan bu grup, deniz tabanındaki yumuşak sedimanlarda yaşayan ve çoğunlukla gözden kaçan canlılardan oluşur.

Arka solungaçlı deniz salyangozlarının bu grubunda kabuk genellikle ince, hafif ve kısmen ya da tamamen hayvanın gövdesi tarafından örtülür. Başın üst kısmında bulunan geniş, kalkan biçimli baş diski (sefalik kalkan) hayvanın yumuşak sedimanın içinde kazarak ilerlemesini kolaylaştırır; bu nedenle grubun üyeleri çoğu zaman kum ve çamur içinde, gözden uzak yaşar. Türün kabuğu küçük, yaklaşık bir santimetreyi geçmeyen, oval-silindirik, ince ve beyazımsı yarı saydam yapıdadır; kabuk tepesi içe çökük ve göbekli bir görünümdedir. Yüzeyinde ince spiral çizgiler görülebilir.

Bu salyangozların çoğunda iç organları koruyan kabuğun yanı sıra güçlü bir sindirim sistemi bulunur; avlarını bütün olarak yutup kaslı mide bölümünde öğütürler. Cephalaspidea takımının üyeleri hermafrodittir; yani her birey hem erkek hem dişi üreme organlarına sahiptir ve çiftleşmenin ardından yumurtalarını jelatinimsi kütleler hâlinde bırakır. Larvalar bir süre planktonda yaşadıktan sonra dibe çökerek yetişkin yaşamına başlar. Yumuşak tabanlı deniz ekosistemlerinde küçük omurgasızların sayısını düzenleyen avcılar olarak ve aynı zamanda balıklara besin olarak önemli bir ekolojik rol üstlenirler.

Roxania utriculus Kuzeydoğu Atlantik ve Akdeniz'de, çoğunlukla kıta sahanlığının çamurlu ve kumlu tabanlarında yaşar. Diğer akrabaları gibi sedimanın içinde gezinerek foraminiferler ve küçük omurgasızlarla beslenir. Boyutunun küçüklüğü ve gizli yaşamı nedeniyle genellikle dip örneklemeleri ve kabuk birikintileri aracılığıyla tanınır.