Rubus sanctus

Rubus sanctus, gülgiller familyasına (Rosaceae) bağlı Rubus cinsinin bir türüdür ve Türkiye'de böğürtlen adıyla bilinen en yaygın türlerden biridir. Tür adı kutsal anlamına gelir ve geleneksel olarak Kutsal Topraklar ile ilişkilendirilmesinden kaynaklanır.

Uzun, kemerli ve köşeli gövdeler oluşturan, sık ve geçit vermeyen çalılıklar meydana getiren bir bitkidir. Gövdeler kuvvetli, kıvrık dikenlerle kaplıdır ve uçları yere değdiğinde köklenerek yeni bitkiler oluşturabilir. Yaprakları genellikle üç ya da beş yaprakçıklıdır; yaprakçıkların üst yüzü koyu yeşil, alt yüzü ise sık tüylerle kaplı olduğundan beyazımsı görünür. Pembe ya da beyaz renkli çiçekleri dalların ucunda salkımlar halinde toplanır. Meyveleri çok sayıda küçük etli parçadan oluşan toplu meyvelerdir; önce kırmızı, olgunlaştığında parlak siyah renk alır.

Dere ve nehir kenarlarında, yol ve tarla kenarlarında, çit diplerinde, makiliklerde ve bozulmuş alanlarda bol miktarda bulunur. Yaz başından itibaren çiçeklenir, meyveleri yaz ortası ile sonbahar arasında olgunlaşır. Çiçekleri arılar ve diğer tozlaştırıcılar için değerli bir besin kaynağıdır; meyveleri kuşlar, tilki ve çakal gibi memeliler tarafından yenir. Sık çalılıkları birçok küçük hayvana barınak ve yuva yeri sunar.

Güney Avrupa, Kuzey Afrika ve Batı Asya'dan Orta Asya'ya kadar uzanan geniş bir alanda yayılış gösterir. Meyveleri taze olarak tüketildiği gibi reçel, marmelat ve şurup yapımında kullanılır; yapraklarından halk arasında çay hazırlanır. Türkiye'nin hemen her bölgesinde yaygındır.

Rubus cinsi dünya genelinde yüzlerce türü kapsar ve özellikle Avrupa'da tanımlanmış çok sayıda böğürtlen türüyle bitki sistematiğinin en karmaşık gruplarından biri olarak bilinir. Cinsin türleri yaban hayatı için değerli olmalarının yanı sıra, insanlar tarafından da yüzyıllardır meyveleri için toplanmış ve kullanılmıştır.