Rhynchaenus scrophulariae (Fabricius, 1801)

Rhynchaenus scrophulariae, günümüzde Cionus scrophulariae adıyla bilinen ve sıracaotu hortumlu böceği olarak tanınan türün eski bir sınıflandırmadaki adıdır. Kınkanatlılar takımının (Coleoptera) hortumlu böcekler familyasına (Curculionidae) aittir.

Cionus türleri yaklaşık 4–5 milimetre boyunda, neredeyse küre biçiminde, kısa ve tıknaz böceklerdir. Bu türün gövdesi gri ve beyazımsı tüylerle kaplıdır; kanat örtülerinin sırt kısmında iki belirgin siyah, kadifemsi leke bulunur. Uzun ve ince hortumu dinlenirken göğsün altına katlanır. Böcek rahatsız edildiğinde bacaklarını toplayarak yere düşer ve kuş pisliğine ya da küçük bir tohuma benzeyerek gözden kaçar.

Tür adından da anlaşılacağı gibi sıracaotu (Scrophularia) ve sığırkuyruğu (Verbascum) türleri üzerinde yaşar. Larvalar yaprakların yüzeyinde serbest olarak beslenir; vücutları yapışkan, sümüksü bir salgıyla kaplıdır ve bu görünüm onları kuş pisliğine benzeterek yırtıcılardan korur. Olgunlaşan larva, sert ve saydamımsı bir kozacık içinde konukçu bitki üzerinde pupa olur. Erginler ilkbahardan yaz sonuna kadar görülür.

Tür Avrupa'nın büyük bölümünde ve Batı Asya'da yayılış gösterir; nemli orman kenarları, hendekler ve açık alanlarda konukçu bitkilerinin bulunduğu yerlerde sık rastlanır. İnsanlar ve kültür bitkileri için önemli bir zararı yoktur.

Hortumlu böcekler familyası (Curculionidae), yaklaşık 50.000'den fazla tanımlanmış türüyle hayvanlar âleminin en kalabalık familyalarından biridir. Üyelerinin büyük çoğunluğu bitkilerle beslenir ve pek çoğu belirli bitki gruplarına sıkı sıkıya bağlıdır. Bu nedenle hem doğal ekosistemlerde bitki toplulukları üzerinde etkili olur hem de bazıları tarım ve ormancılıkta zararlı ya da yabancı otlara karşı biyolojik mücadele ajanı olarak önem taşır.

Bu böceklerin küçük boyutları ve gizli yaşam biçimleri nedeniyle çoğu tür ancak dikkatli bir arama ya da süpürme ağı ile yapılan örneklemelerle fark edilir. Larvalarının bacaksız, kıvrık ve krem renkli olması ile bitki dokusu ya da toprak içinde gelişmesi familyanın genel özelliğidir. Kuşlar, örümcekler, yırtıcı böcekler ve parazitoit arılar bu böceklerin başlıca doğal düşmanları arasında yer alır.