Reseda luteola

Reseda luteola, muhabbet çiçeğigiller (Resedaceae) familyasına ait, tarihte en önemli doğal sarı boya kaynaklarından biri olarak kullanılmış bir bitkidir. Türkçede boyacı muhabbet çiçeği olarak bilinir. Reseda cinsinin en tanınmış üyelerinden biridir.

İki yıllık bir bitki olan Reseda luteola, ilk yıl yere yakın bir yaprak rozeti oluşturur, ikinci yıl ise 50 santimetreden bir metreyi aşan boylara ulaşabilen dik, çoğunlukla dalsız ya da az dallı bir gövde geliştirir. Yaprakları dar, şeritsi ya da mızraksı, parçasız ve kenarları dalgalıdır; bu özellik onu parçalı yapraklı Reseda lutea türünden kolayca ayırır. Küçük, yeşilimsi sarı çiçekler gövdenin ucunda uzun ve ince, mum biçimli başaksı salkımlar halinde dizilir. Meyvesi küçük, tepesi açık bir kapsüldür.

Bitki yol kenarları, nadas alanları, taşlık yerler, eski duvar dipleri ve bozulmuş açık alanlarda yetişir; kireçli ve kumlu toprakları sever. Çiçeklenme genellikle yaz aylarında olur ve çiçekler arılar gibi böcekler tarafından ziyaret edilir. Bitkinin tüm toprak üstü kısımları, özellikle tohumları ve üst kısımları, luteolin adlı sarı renk maddesini içerir. Bu madde binlerce yıl boyunca yün, ipek ve keten boyamada kullanılmış, çivit otuyla birlikte yeşil tonların elde edilmesini de sağlamıştır.

Resedaceae familyası hardalgillerle aynı takımda (Brassicales) yer alır ve dokularında hardal yağı glikozitleri bulunur. Sentetik boyaların yaygınlaşmasından önce boyacı muhabbet çiçeği Avrupa ve Anadolu'da tarlalarda yetiştirilen önemli bir boya bitkisiydi; günümüzde doğal boyacılıkta yeniden ilgi görmektedir.

Tür Avrupa, Kuzey Afrika ve Batı Asya'ya özgüdür; insan eliyle dünyanın birçok bölgesine taşınmıştır. Türkiye'de de bulunur. Koruma açısından tehdit altında değildir.