Polyxenus lagurus (Linnaeus, 1758)

Polyxenus lagurus, çok bacaklılar (Diplopoda) sınıfının Polyxenida takımına ve Polyxenidae ailesine bağlı bir türdür. Kıllı kırkayaklar olarak bilinen bu grup, diğer kırkayaklardan çok farklı görünümüyle dikkat çeker. 1758 yılında Linnaeus tarafından tanımlanan tür, Avrupa, Asya ve Kuzey Amerika'nın geniş bir bölümünde yayılış gösterir.

Çok küçük bir hayvandır; boyu genellikle yalnızca birkaç milimetredir. Diğer kırkayaklar gibi sert bir dış iskelete sahip değildir; yumuşak gövdesi, sıralar hâlinde dizilmiş pul benzeri kıllarla kaplıdır. Vücudun arka ucunda uzun, açık renkli bir kıl demeti bulunur. Erginlerde on üç çift bacak vardır. Çoğu kırkayakta bulunan kimyasal savunma bezleri bu grupta yoktur.

Bunun yerine savunmada kıllarını kullanır: Bir karınca saldırdığında arka uçtaki kıl demetini saldırganın üzerine sürterek kopan kıllarla onun ağız parçalarını ve bacaklarını dolaştırır. Ağaç kabuklarının altında, yosun ve liken örtüsünde, taşların altında ve bazen eski duvarların çatlaklarında yaşar. Algler, likenler ve çürümekte olan bitkisel maddelerle beslenir.

Türün bazı topluluklarında erkek bulunmaz ve üreme partenogenez yoluyla, yani döllenme olmadan gerçekleşir. Erkeklerin bulunduğu topluluklarda ise erkek, bıraktığı sperm paketini dişinin bulması için ipeksi iplikler örer. Küçük boyutu nedeniyle kolayca gözden kaçar; insanlar için tamamen zararsızdır.

Polyxenida takımı, çok bacaklılar arasında ilkel özellikler taşıyan küçük bir gruptur ve dünya genelinde yüz kadar tür içerir. Yavrular yumurtadan az sayıda bacak ve vücut halkasıyla çıkar; her deri değiştirmede yeni halkalar ve bacak çiftleri ekleyerek ergin biçime ulaşır. Bu gelişim biçimi tüm çok bacaklılarda görülen ortak bir özelliktir.