Polyxenus lagura (Linnaeus, 1758)

Polyxenus lagura, kırkayaklar (Diplopoda) sınıfının en ilkel gruplarından biri olan Polyxenida takımına bağlı Polyxenidae familyasında yer alan bir türdür. Bu takımın üyeleri, diğer kırkayaklardan çok farklı görünen, kılcıklı ya da püsküllü kırkayaklar olarak bilinen çok küçük hayvanlardır.

Bu familyanın üyeleri genellikle yalnızca birkaç milimetre boyundadır. Diğer kırkayakların sert ve kireçli dış iskeleti yerine yumuşak bir vücutları vardır; vücutları sırt ve yanlarda sıra sıra dizilmiş, tüy benzeri özel kıllarla (trikomlarla) örtülüdür. Vücudun arka ucunda ise beyazımsı ya da açık renkli bir kıl demeti bulunur. Erişkinlerde genellikle 13 bacak çifti vardır. Bu kıllar savunmada kullanılır: Karıncalar gibi saldırganlara karşı kıllar kolayca kopar ve saldırganın ağız parçalarına ve antenlerine dolanarak onu etkisiz hale getirir. Diğer pek çok kırkayakta görülen kimyasal savunma bezleri bu grupta bulunmaz.

Kılcıklı kırkayaklar ağaç kabukları altında, kaya yarıklarında, yosun ve liken örtüsü arasında, bazen de duvar diplerinde yaşar. Taşların ve kabukların yüzeyindeki alg, liken ve mantar tabakalarını kazıyarak beslenirler. Erkekler spermlerini bir ağ üzerine bırakır ve dişi bunları buradan alır; bu dolaylı döllenme biçimi grubun dikkat çekici özelliklerinden biridir. Yavrular az sayıda halka ve bacakla doğar, deri değiştirdikçe yeni halkalar ekleyerek büyür.

Polyxenus lagura, Avrupa'nın büyük bölümünde, Akdeniz çevresinde ve Asya'nın batı kesimlerinde yaygın olarak bulunan, grubun en iyi bilinen türüdür. Kurak, kayalık ortamlara ve ağaç gövdelerine iyi uyum sağlamıştır; bazı bölgelerde partenogenez, yani erkek olmadan üreme görülmesiyle de bilinir. Küçük boyları nedeniyle çoğu zaman gözden kaçarlar; insanlar için herhangi bir zararları yoktur.