Polygala comosa

Polygala comosa, sütotugiller (Polygalaceae) familyasına ait çok yıllık otsu bir bitkidir. Türkçede genel olarak sütotu olarak anılan Polygala cinsinin Avrupa ve Batı Asya’da yaygın türlerinden biridir. Tür adı, Latincede “tepeli, perçemli” anlamına gelir ve çiçek salkımının ucundaki çıkıntılı brakteleri (çiçek altı yapraklarını) ifade eder.

Bitki genellikle 10–30 cm boyundadır; gövdeleri dik ya da yükselici, çok sayıda ve tabanda hafifçe odunsudur. Yaprakları almaşık dizilişli, dar mızraksı ya da şeritsidir. Çiçekler gövde ucunda yoğun salkımlar oluşturur ve çoğunlukla pembe, leylak ya da morumsu tonlardadır; bazen beyazımsı bireyler de görülür. Açılmamış çiçeklerin brakteleri salkımın ucunda dışarı taşarak tepeli bir görünüm oluşturur. Cinsin genel özelliği olarak iki büyük, renkli çanak yaprak kanat görevi görür ve taç yaprakları birleşiktir; alttaki taç yaprak saçaklı bir uzantıyla sonlanır.

Tür, Avrupa’nın büyük bölümünden Sibirya’ya ve Batı Asya’ya kadar geniş bir alanda yayılış gösterir. Kireçli ve kuru çayırlar, otlaklar, seyrek ormanlık alanların kenarları ve güneşli yamaçlar tipik yaşam ortamlarıdır. Çiçeklenme ilkbahar sonundan yaz ortasına kadar sürer. Çiçekler arılar ve diğer böcekler tarafından tozlaşır.

Sütotu türlerinin tohumlarında bulunan yağlı uzantılar karıncaları çeker ve tohumlar karıncalarca taşınarak yayılır. Bu türler, tarımsal yoğunlaşmanın azalttığı doğal kireçtaşı otlaklarının karakteristik bitkilerindendir ve bu nedenle bazı Avrupa ülkelerinde azalmakta olan çayır türleri arasında sayılır. Halk hekimliğinde cinsin bazı türleri balgam söktürücü olarak kullanılmıştır. Sütotlarının kendine özgü çiçek yapısı, ilk bakışta baklagillerin kelebek biçimli çiçeklerini andırır; ancak bu benzerlik yakın akrabalıktan değil, benzer tozlayıcılara uyumdan kaynaklanır ve yapısal ayrıntılar incelendiğinde kolayca ayırt edilir.