Polydesmus mediterraneus (Daday, 1889)

Polydesmus mediterraneus, kırkayaklar (Diplopoda) sınıfının Polydesmida takımına bağlı Polydesmidae familyasında yer alan bir türdür. Bu familyanın üyeleri halk arasında yassı sırtlı kırkayaklar olarak bilinir; her vücut halkasının iki yanında dışa doğru uzanan yassı çıkıntılar (paranota) bulunduğundan gövdeleri yukarıdan bakıldığında yassı ve kenarları dişli görünür.

Polydesmus cinsinin üyeleri genellikle birkaç milimetreden iki-üç santimetreye kadar boyludur. Renkleri çoğunlukla kahverengi, kızılımsı kahve ya da gri tonlardadır. Gözleri yoktur; çevrelerini anteniyle ve dokunma duyusuyla algılarlar. Erişkinlerde genellikle 20 vücut halkası bulunur ve erkeklerin yedinci halkasındaki üreme bacakları (gonopodlar) türlerin ayırt edilmesinde en önemli özelliktir. Pek çok yassı sırtlı kırkayak, rahatsız edildiğinde vücudunun yan kısımlarındaki bezlerden hidrojen siyanür içeren savunma salgısı çıkarır; bu salgı insan için tehlikeli değildir ancak hafif bir koku yayabilir.

Bu kırkayaklar nemli ortamları sever. Orman tabanındaki yaprak döküntüsü, çürüyen kütükler, taş altları ve ağaç kabukları altında yaşarlar. Çürümekte olan bitki artıklarıyla ve bunları ayrıştıran mantar ve mikroorganizmalarla beslenirler. Bu sayede organik maddenin parçalanmasına ve toprak verimliliğinin artmasına katkıda bulunurlar. Dişiler yumurtalarını toprak içinde hazırladıkları küçük yuvalara bırakır; yavrular az sayıda halka ve bacakla doğar, her deri değiştirmede yeni halkalar ekleyerek büyür.

Polydesmus mediterraneus Akdeniz çevresinde yayılış gösteren bir türdür. Cinsin diğer üyeleri gibi nemli, gölgeli yaşam alanlarına bağlıdır ve kurak yaz aylarını toprağın derinliklerinde ya da taş altlarında geçirir; etkinliği yağışlı mevsimlerde artar. Akdeniz ikliminin hâkim olduğu bölgelerde ormanlık alanlar, makilikler ve dere kenarları bu tür kırkayaklar için uygun yaşam alanlarıdır. İnsanlar için herhangi bir tehlike oluşturmaz.