Polydesmus glabratus (Perty, 1833)

Polydesmus glabratus, yassı sırtlı çok ayaklılar (Polydesmida) takımının Polydesmidae ailesine ait Polydesmus cinsinden bir çok ayaklı türüdür. Bu ad 1833 yılında Perty tarafından verilmiştir; tür adı Latincede “düzgün, pürüzsüz” anlamına gelir. Bazı veri tabanlarında bu ad farklı bir cinse ve aileye bağlanmaktadır, bu nedenle türün sınıflandırmadaki yeri tartışmalıdır. Polydesmus cinsi, ailenin adını veren ve Avrupa, Akdeniz havzası, Kafkasya ve Orta Doğu'da çok sayıda türü bulunan bir cinstir. Bu cinsin üyeleri genellikle bir ile üç santimetre arasında boy yapar, kahverengi tonlarındadır ve 20 halkalı, yassı görünümlü bir vücuda sahiptir.

Polydesmidae ailesi, Holarktik bölgede, özellikle Avrupa, Akdeniz havzası ve Kafkasya'da çok sayıda türle temsil edilen bir çok ayaklı ailesidir. Ailenin üyeleri genellikle küçük ya da orta boyludur, rengi açık kahverengiden koyu kahverengiye ve gri tonlara kadar değişir. Sırt plakalarının yüzeyi çoğunlukla tümsekli ve pürüzlüdür. Bu hayvanlar ormanlarda yaprak döküntüsü altında, taş ve kütük altlarında, nemli toprakta, yosunlarda ve bazı türler mağaralarda yaşar. Nem kaybına duyarlı oldukları için çoğunlukla gece ya da yağışlı havalarda etkindirler.

Polydesmida takımının üyeleri gözsüzdür ve sırt plakalarının yanlarında paranota adı verilen kanat benzeri çıkıntılar taşır; bu nedenle halk arasında “yassı sırtlı çok ayaklılar” olarak da anılırlar. Erişkinlerde vücut genellikle 19 veya 20 halkadan oluşur. Türlerin ayrımı çoğunlukla erkeklerin yedinci halkasındaki üreme bacaklarının (gonopod) yapısına dayanır; bu nedenle tür düzeyinde tanı genellikle mikroskobik inceleme gerektirir. Bazı türlerin savunma salgıları hidrojen siyanür türevleri içerir ve karakteristik badem kokusu yayar.

Çok ayaklılar (Diplopoda), vücut halkalarının çoğunda iki çift bacak taşıyan, yavaş hareketli ve büyük ölçüde zararsız eklem bacaklılardır. Kırkayaklardan farklı olarak zehirli çeneleri yoktur ve avlanmazlar; bunun yerine çürümekte olan yaprak, odun ve diğer bitkisel artıklarla beslenirler. Bu sayede ölü organik maddenin parçalanmasında, besin maddelerinin toprağa geri kazandırılmasında ve toprak yapısının iyileşmesinde önemli rol oynarlar. Tehlike anında birçok tür, vücudunun yanlarındaki bezlerden kötü kokulu savunma salgıları çıkarır; bu salgılar insanlar için tehlikeli değildir, ancak ciltte hafif tahriş veya renk lekesi bırakabilir.

Bu grubun dişileri yumurtalarını toprağa ya da çürümüş odunun içine bırakır; bazı türler yumurtaları için topraktan küçük bir yuva örer. Yavrular yumurtadan az sayıda halka ve bacakla çıkar ve her deri değiştirmede yeni halkalar ekleyerek erişkin boyuta ulaşır (anamorfik gelişim). Doğal düşmanları arasında kuşlar, küçük memeliler, kurbağalar, böcekler ve örümcekler bulunur. Dar yayılışlı türlerin çoğu, orman tahribatı ve yaşam alanlarının kuruması gibi yerel değişikliklere karşı hassastır; ancak birçoğunun koruma durumu değerlendirilmemiştir.