Ophrys x vetula

Ophrys x vetula, salepgiller (Orchidaceae) familyasının arı orkideleri olarak bilinen Ophrys cinsine ait doğal bir melezdir. Melez kökenli olduğu için çiçek özellikleri bireyden bireye değişkenlik gösterebilir. Akdeniz havzası ve Anadolu, bu cinsin tür ve melez çeşitliliğinin en yüksek olduğu bölgeler arasındadır.

Ophrys cinsinin çiçekleri, dişi böcekleri taklit eden etli ve tüylü bir dudak (labellum) taşır. Dudağın biçimi, rengi, tüylenmesi ve ortasındaki parlak leke (speculum) türden türe değişir. Çiçekler ayrıca dişi böceklerin feromonlarına benzeyen kokular salar. Bu kokuya ve görünüşe kanan erkek arılar çiçekle çiftleşmeye çalışır ve bu sırada polen kütlelerini (polinyum) bir çiçekten ötekine taşır. Bu tozlaşma yoluna yalancı çiftleşme (psödokopülasyon) denir ve Ophrys türlerini dünyanın en dikkat çekici bitki-böcek ilişkilerinden birinin örneği yapar.

Tozlaştırıcı seçiciliği tam olmadığında, aynı yerde birlikte yetişen iki Ophrys türü arasında melezleşme gerçekleşebilir. Bu tür melezler genellikle ebeveyn türlerin arasında kalan ara özellikler gösterir; dudak biçimi, rengi ve deseni iki türün karışımı gibidir. Melezler çoğu zaman tek tek bireyler ya da küçük gruplar halinde bulunur ve ancak ebeveyn türlerin birlikte yetiştiği yerlerde görülür. Bilimsel adlarındaki “x” işareti, bu adın bir melezi tanımladığını gösterir.

Cinsin üyeleri yumrulu, çok yıllık otsu bitkilerdir. Kışı toprak altındaki yumrularıyla geçirir, sonbahar ya da kışın yer seviyesinde bir yaprak rozeti oluşturur ve ilkbaharda çiçek açarlar. Genellikle kireçli topraklarda, makilik ve frigana alanlarında, seyrek çam ormanlarının açıklıklarında, otlaklarda ve terk edilmiş tarlalarda yetişirler. Tohumları toz kadar küçüktür ve çimlenmek için topraktaki mikorizal mantarlarla ortaklığa ihtiyaç duyar. Yaşam alanlarının yok olması, aşırı otlatma ve salep için yumru toplanması Akdeniz orkidelerinin başlıca tehditleridir. Tüm orkideler CITES kapsamında koruma altındadır ve doğadan toplanmaları yasaktır.