Ophrys sphegodes

Ophrys sphegodes, orkidegiller (Orchidaceae) familyasının Ophrys cinsine ait, Avrupa'da "erken örümcek orkidesi" olarak bilinen yumrulu, çok yıllık bir otsu bitkidir. Çok değişken bir türdür ve pek çok alt tür ile yakın türü kapsayan geniş bir tür grubunun merkezinde yer alır.

Bitki genellikle 10–40 cm boyundadır. Yaprakları gövdenin dibinde rozet oluşturur. Çiçek gövdesinde birkaç ile on kadar çiçek bulunur. Çanak yaprakları yeşil ya da sarımsı yeşil, taç yaprakları daha küçük ve yeşilimsidir. Dudak (labellum) yuvarlak, kadifemsi, koyu kahverengi ile kestane renklidir; üzerinde çoğu zaman H ya da π harfine benzeyen, parlak mavimsi gri bir desen (spekulum) bulunur. Bu görünüm uzaktan bir örümceğin gövdesini andırır.

Cinsin tüm üyeleri gibi tozlaşmada cinsel aldatmaca kullanır. Çiçek, başlıca Andrena cinsi yalnız yaşayan arıların dişilerini koku ve görünüşüyle taklit eder; erkek arılar çiçekle çiftleşmeye çalışırken polinyumları taşır. Bu son derece özelleşmiş ilişki nedeniyle tohum bağlama oranı düşük olabilir. Kalkerli topraklardaki kuru çayırlarda, otlaklarda, çalılıklarda ve ağaçlık kenarlarında yetişir; ilkbaharda, genellikle mart–mayıs arasında çiçeklenir.

Yayılışı batı ve orta Avrupa'dan Akdeniz havzasına, Anadolu ve Kafkasya'ya kadar uzanır. Türkiye'de bu türün çeşitli alt türleri bulunur. Avrupa'nın bazı bölgelerinde yaşam alanı kaybı nedeniyle azalmıştır. Tüm yabani orkideler gibi CITES kapsamında korunur; yumrularının salep yapımı için toplanması yaban orkide popülasyonları için önemli bir tehdittir.