Ophrys schulzei

Ophrys schulzei, orkidegiller (Orchidaceae) familyasının Ophrys cinsine ait bir orkide türüdür. Batı Asya’ya özgü, oldukça sıra dışı görünümlü çiçekleriyle bilinir. Bitki genellikle 20–50 cm boyunda olabilir ve gevşek bir çiçek başağı taşır.

Çiçeklerin dış yaprakları pembe ya da eflatun, iç yaprakları ise kısa ve tüylüdür. Dudak küçük ve kısadır, üç loba ayrılır; rengi kahverengi ile sarımsı arasında değişir ve kenarları çoğu zaman sarımsı ya da yeşilimsidir. Dudak, cinsin pek çok türünde görülen geniş ve gösterişli yapıdan farklı olarak oldukça küçük kalır; bu da çiçeğe kendine özgü bir görünüm verir. Çiçeklenmesi diğer pek çok Ophrys türüne göre geç, ilkbahar sonu ve yaz başında olur.

Ophrys cinsi, çiçekleri dişi böcekleri taklit eden “arı orkideleri” ya da “böcek orkideleri” olarak bilinir. Çiçeğin dudak (labellum) adı verilen alt yaprağı tüylü, kadifemsi ve çoğu zaman parlak bir ayna lekesi taşır; şekli, rengi ve salgıladığı koku belirli bir arı ya da yaban arısı türünün dişisine benzer. Erkek böcekler çiçekle çiftleşmeye çalışırken polen kütlelerini (polinyum) başlarına ya da karınlarına yapıştırır ve başka bir çiçeğe taşır. Bu olaya yalancı çiftleşme (psödokopülasyon) denir ve her türün genellikle tek ya da birkaç tozlayıcı böcek türüne bağımlı olmasına yol açar.

Cinsin bütün üyeleri gibi çok yıllık, otsu ve toprak altında iki yuvarlak yumru taşıyan bir bitkidir. Yapraklar çoğunlukla sonbahar ya da kış başında taban rozeti halinde gelişir, çiçeklenme ilkbaharda gerçekleşir; meyve olgunlaştıktan sonra toprak üstü kısımlar kurur ve bitki yazı yumru halinde geçirir. Tohumları toz kadar küçüktür ve çimlenebilmek için topraktaki mikorizal mantarlarla ortaklık kurmaları gerekir. Bu nedenle bu orkideler kolayca yetiştirilemez ve doğadan sökülen bitkiler genellikle yaşamaz.

Güneydoğu Anadolu, Suriye, Lübnan, Irak’ın kuzeyi ve İran’ın batısı çevresinde yayılış gösterir. Dağlık bölgelerde, meşe çalılıkları ve ormanlarında, nemli çayırlarda ve dere kenarlarına yakın yerlerde, genellikle kireçli topraklarda yetişir.

Türkiye, salep elde etmek için yumruları toplanan orkideler açısından tarihsel olarak önemli bir ülkedir. Yumruların sökülmesi, otlatma, yangın ve yaşam alanlarının tarıma ya da yapılaşmaya açılması Ophrys türlerini tehdit eden başlıca etkenlerdir. Bütün yabani orkideler, nesli tehlike altındaki türlerin ticaretini düzenleyen CITES sözleşmesinin eklerinde yer alır; doğadan toplanmaları ve ticareti yasal düzenlemelerle sınırlandırılmıştır. Bu bitkileri bulundukları yerde fotoğraflamak, onları korumanın en iyi yoludur.