Nopoiulus anatolicus (Lohmander, 1939)

Nopoiulus anatolicus, kırkayaklar (Diplopoda) sınıfının Julida takımına ve Blaniulidae familyasına bağlı bir kırkayak türüdür. Tür Lohmander, 1939 tarafından bilim dünyasına tanıtılmıştır. Tür adı Anadolu'ya atıfta bulunur. Nopoiulus cinsinin üyeleri birkaç milimetre ile bir santimetre arası boy yapan, ince, beyazımsı ya da soluk renkli kırkayaklardır. Cinsin bazı türleri insan eliyle dünyanın pek çok bölgesine taşınmış olup bahçe toprağında, kompostta ve seralarda da bulunabilir. Aşağıda bu grubun genel özellikleri özetlenmiştir.

Blaniulidae, Julida takımına bağlı bir kırkayak familyasıdır. Bu familyanın üyeleri çok ince, uzun ve silindirik gövdeli, genellikle birkaç milimetre ile iki santimetre arasında boy yapan küçük kırkayaklardır. Renkleri çoğunlukla beyazımsı, soluk sarı ya da açık kahverengidir ve vücut yanlarında, savunma bezlerinin bulunduğu yerlerde kırmızımsı ya da koyu noktalar dikkat çeker. Pek çok türün gözleri yoktur veya çok az gelişmiştir. Toprakta, çürüyen odunda ve yaprak döküntüsünde yaşarlar; bazı türler bahçe ve tarım alanlarında da görülür ve insan faaliyetleriyle geniş alanlara taşınmıştır.

Kırkayaklar (Diplopoda) sınıfının üyeleri, vücut halkalarının çoğunda iki çift bacak taşımalarıyla tanınır; bu özellik, her halkada tek çift bacağı ve zehirli çeneleri bulunan çıyanlardan (Chilopoda) ayırt edilmelerini sağlar. Kırkayaklar zehirli ısırık yapmaz, yavaş hareket eder ve tehlike anında kendilerini korumak için kıvrılır ya da vücut yanlarındaki bezlerden kötü kokulu, tahriş edici salgılar çıkarır. Bu salgılar insan için ciddi bir tehlike oluşturmaz, ancak çıplak elle dokunulduğunda deride renk değişimine veya hafif tahrişe yol açabilir.

Ekolojik açıdan kırkayaklar en önemli toprak ayrıştırıcılarındandır. Çürüyen yaprak, odun ve diğer bitki artıklarını parçalayarak mantar ve bakterilerin işini kolaylaştırır, besin maddelerinin toprağa geri dönmesine ve humus oluşumuna katkıda bulunur. Nem kaybına duyarlı oldukları için gündüzleri taş, kütük ve yaprak döküntüsü altında saklanır, genellikle geceleri ya da yağışlı havalarda etkinleşirler. Yumurtalarını toprağa veya bitki artıkları arasına bırakırlar; yavrular az sayıda halka ve bacakla doğar, her deri değiştirmede yeni halkalar ekleyerek ergin boyuta ulaşır. Türlerin kesin ayrımı çoğunlukla erkeklerin değişikliğe uğramış çiftleşme bacakları olan gonopodların mikroskop altında incelenmesiyle yapılır.

Anadolu, kırkayaklar açısından oldukça zengin bir bölgedir ve pek çok türün yayılışı dar alanlarla sınırlıdır. Bu tür gibi az bilinen kırkayakların dağılımı ve yaşam alanı gereksinimleri, toprak faunası araştırmalarıyla zamanla daha iyi anlaşılmaktadır. Orman örtüsünün, yaprak döküntüsünün ve mağara ortamlarının korunması bu küçük ama ekosistem için önemli canlıların varlığını sürdürmesi açısından büyük önem taşır.