Neottia nidus-avis

Neottia nidus-avis, orkidegiller (Orchidaceae) familyasından, yeşil yaprağı ve klorofili bulunmayan ilginç bir orkide türüdür. Türkçede “kuş yuvası orkidesi” olarak da anılır; hem bilimsel adı hem de bu ad, köklerinin kuş yuvasına benzeyen sık ve karışık bir yumak oluşturmasından gelir.

Bitkinin tamamı açık kahverengi, bal rengi ya da soluk sarımsı kahverengidir. Dik, etli gövdesi genellikle 20–40 cm boyundadır ve yaprak yerine gövdeyi saran pul şeklinde kınlar taşır. Gövdenin üst kısmında çok sayıda çiçekten oluşan bir başak bulunur. Çiçekler küçüktür; dudak kısmı uzun ve uçta iki loba ayrılır. Hafif bal kokulu çiçekler çoğunlukla ilkbahar sonu ve yaz başında açar. Bitki kuruduktan sonra kahverengi gövdesi ve meyveleri uzun süre ayakta kalabilir.

Klorofil üretmediği için fotosentez yapamaz ve besinini tamamen köklerindeki mikorizal mantarlardan sağlar. Bu mantarlar aynı zamanda çevredeki ağaçların kökleriyle de ortaklık kurar; böylece orkide dolaylı olarak ağaçların ürettiği şekerlerden yararlanır. Bu yaşam biçimine mikoheterotrofi denir. Bu nedenle tür, yaprak döküntüsü bol, gölgeli ve nemli ormanlarda, özellikle kayın ve meşe gibi geniş yapraklı ağaçların ve bazen çam ormanlarının altında yetişir. Bitkinin yıllarca toprak altında kalıp yalnızca bazı yıllar çiçek gövdesi çıkarabildiği bilinir.

Avrupa’nın büyük bölümünden Batı Asya ve Kafkasya’ya kadar geniş bir alanda yayılır; Türkiye’de de özellikle kuzeydeki nemli ormanlarda bulunur. Yabani orkideler CITES kapsamında koruma altındadır. Orman tahribatı ve yaşam alanının bozulması türü olumsuz etkiler. Bu orkideyi yetiştirmek mümkün değildir, çünkü yaşamı tamamen mantar ortaklarına ve orman toprağına bağlıdır; doğada görüldüğü yerde bırakılmalıdır.