Morus alba

Morus alba, dutgiller (Moraceae) familyasından, Türkçede ak dut olarak bilinen yaprak döken bir ağaçtır. Dutlar, incirlerle aynı familyada yer alır ve yaralandıklarında süt benzeri özsu salgılamalarıyla tanınırlar. Morus cinsi dünyada az sayıda türden oluşur; ak dut bunların en yaygın yetiştirilenidir.

Genellikle 10–15 metreye kadar boylanabilen, geniş tepeli bir ağaçtır. Yaprakları parlak yeşil, kenarları dişlidir ve şekilleri çok değişkendir: aynı ağaç üzerinde tam kenarlı yürek biçimli yaprakların yanında derin loblu yapraklar da bulunabilir. Çiçekleri küçük, yeşilimsi ve başak biçimli kümeler halindedir. Meyve, birçok küçük meyvenin birleşmesiyle oluşan bileşik bir meyvedir; olgunlaştığında beyaz, pembemsi ya da mor-siyah renkte olabilir ve tatlıdır.

Ak dut, ılıman iklimlere uyum sağlamış, kuraklığa ve farklı toprak tiplerine dayanıklı, hızlı büyüyen bir ağaçtır. Meyveler yaz başında olgunlaşır; kuşlar ve memeliler tarafından severek yenir ve tohumlar bu hayvanlar aracılığıyla yayılır. Bitki rüzgârla tozlaşır; çiçek tozları bazı kişilerde alerjiye yol açabilir.

Türün anavatanı Çin ve Doğu Asya’dır. Binlerce yıldır ipekböceği (Bombyx mori) yetiştiriciliği için yaprakları amacıyla kültüre alınmış ve İpek Yolu boyunca Orta Asya, Anadolu ve Avrupa’ya yayılmıştır. Türkiye’de köylerde, bahçelerde ve yol kenarlarında çok yaygın olarak yetiştirilir; özellikle Bursa çevresi ipekböcekçiliği geleneğiyle bilinir. Meyvesinden pekmez, pestil, köme ve kurutulmuş dut gibi geleneksel ürünler yapılır. Bazı bölgelerde kültürden kaçarak doğallaşmıştır ve bazı ülkelerde istilacı tür olarak kabul edilir.