Lolium temulentum

Lolium temulentum, buğdaygiller (Poaceae) familyasına bağlı, Türkçede delice ya da zehirli çim olarak bilinen tek yıllık bir ot türüdür. Binlerce yıldır tahıl tarlalarının en tanınmış yabancı otlarından biridir ve buğdaya benzerliği nedeniyle tarihte ve halk kültüründe sıkça anılır.

Bitki genellikle 30 ile 100 santimetre arasında boylanan, dik saplı bir ottur. Yaprakları dar ve şerit biçimlidir. Başakçıklar, ana eksen boyunca iki sıra hâlinde ve dar kenarlarıyla eksene dönük biçimde dizilir; bu dizilim Lolium cinsinin tipik özelliğidir. Başakçığı saran kavuz genellikle başakçık kadar ya da ondan uzundur. Tohumları buğday tanelerine benzer ancak daha küçüktür ve genellikle kılçıklıdır. Erken dönemde buğdaydan ayırt edilmesi zordur.

Delice, başta buğday ve arpa olmak üzere tahıl tarlalarında, yol kenarlarında ve bozulmuş alanlarda yetişir. İlkbahar sonu ve yaz başında çiçeklenir. Tohumları çoğunlukla Epichloë ve benzeri endofit mantarlarla ilişkilidir; bu mantarların ürettiği alkaloitler tohumlara zehirli özellik kazandırır. Tohumları tahılla karışarak hasat edilip ekildiği için tarihsel olarak tarımla birlikte yayılmıştır.

Akdeniz havzası ve Batı Asya kökenli olduğu düşünülen tür, bugün tarım yapılan pek çok bölgeye yayılmıştır ve Türkiye'de de bilinmektedir. Tohumları una karıştığında baş dönmesi, mide bulantısı, sersemlik ve görme bozukluğu gibi zehirlenme belirtilerine yol açabilir; Türkçedeki delice adı da bu sarhoş edici etkiden gelir. Modern tohum temizleme yöntemleri sayesinde bu sorun günümüzde çok azalmıştır.