Linum usitatissimum

Linum usitatissimum, Türkçede keten olarak bilinen, ketengiller (Linaceae) familyasından tek yıllık otsu bir bitkidir. İnsanlığın en eski kültür bitkilerinden biridir; hem lifi hem de tohumu için binlerce yıldır yetiştirilmektedir. Tür adındaki usitatissimum sözcüğü Latincede “en yararlı” anlamına gelir ve bitkinin çok yönlü kullanımını yansıtır.

Bitki ince, dik ve genellikle yalnızca üst kısmında dallanan gövdelere sahiptir. Yaprakları dar, şerit ya da mızrak biçimli ve tüysüzdür; gövde boyunca sarmal dizilir. Çiçekleri beş taç yapraklı, çoğunlukla açık mavi, bazen beyaz renklidir ve sabah açıp gün içinde taç yapraklarını döker. Meyvesi küresel bir kapsüldür; içinde parlak, kahverengi ya da sarımsı, yassı tohumlar bulunur. Çiçeklenme genellikle ilkbahar sonu ve yaz başındadır.

Lif için yetiştirilen çeşitler uzun boylu ve az dallıdır; gövdelerinden elde edilen lifler keten kumaş, ip ve kâğıt yapımında kullanılır. Yağlık çeşitler ise daha kısa ve dallıdır; tohumlarından elde edilen bezir yağı boya, vernik ve muşamba üretiminde değerlendirilir. Keten tohumu omega-3 yağ asitleri ve lif bakımından zengin olduğundan gıda olarak da tüketilir. Bitki iyi drene olmuş, ılıman iklimli tarım alanlarını tercih eder.

Ketenin yabani atası olarak Akdeniz ve Ön Asya’da yetişen Linum bienne kabul edilir; evcilleştirilmesi Bereketli Hilal bölgesinde gerçekleşmiştir. Günümüzde dünyanın pek çok ılıman bölgesinde tarımı yapılır ve zaman zaman tarla kenarlarında kültürden kaçmış olarak görülür. Anadolu, ketenin tarih öncesi dönemlerden beri kullanıldığı bölgeler arasındadır.