Iris unguicularis subsp. carica

Iris unguicularis subsp. carica, süsengiller (Iridaceae) familyasına ait, kışın çiçek açmasıyla tanınan rizomlu ve sakalsız Iris unguicularis türünün bir alttürüdür. Alttür adı, Anadolu'nun güneybatısındaki tarihi Karya bölgesine işaret eder ve alttür Doğu Akdeniz'de, özellikle Batı ve Güney Anadolu'da yayılış gösterir.

Bitki kısa boylu, sık öbekler oluşturan bir süsendir. Yaprakları dar, sert ve çimen benzeridir; çiçekler çoğu zaman yaprakların arasından ya da hemen üzerinden görünür. Çiçek sapı çok kısadır, buna karşılık dişi organın altındaki çiçek borusu çok uzundur ve çiçeği yukarı taşır. Çiçekler leylak ile mor tonlarındadır, dış parçalarda sarı bir orta şerit ve koyu damarlar bulunur ve hoş kokulu olabilir. Iris cinsi, süsengiller (Iridaceae) familyasının en tanınmış ve en kalabalık cinsidir; dünyada yaklaşık 300 tür içerir ve Türkiye bu cinsin önemli çeşitlilik merkezlerinden biridir. Süsen çiçekleri üçlü simetrisiyle kolayca tanınır: dışa ve aşağıya kıvrılan üç dış parça (sarkık yapraklar), çoğunlukla dik duran üç iç parça (dik yapraklar) ve dişicik borusunun yaprak benzeri üç kolu, her biri bir başçığı örten ayrı bir tozlaşma birimi oluşturur.

Kızılçamlık ve maki açıklıkları, kayalık ve taşlık yamaçlar ile güneşli, kurak yerler başlıca yaşam alanlarıdır. Kış ve erken ilkbahar aylarında, çoğu bitkinin dinlendiği dönemde çiçek açması dikkat çekicidir. Yazın sıcak ve kurak koşullara dayanıklıdır. Süsen çiçekleri başta arılar olmak üzere böceklerle tozlaşır; dış parçalardaki damarlar, lekeler, sakal ya da ibik benzeri yapılar böcekleri nektara ve başçıklara yönlendiren işaretler olarak görev yapar. Meyve üç gözlü bir kapsüldür ve olgunlaşınca açılarak çok sayıda tohumu dağıtır. Yeraltı organları sayesinde bitki kurak yaz aylarını ya da soğuk kışı toprak altında geçirebilir.

Tür, kışın çiçek açması nedeniyle Avrupa'da sevilen bir bahçe bitkisidir. Yabani süsen türleri, gösterişli çiçekleri nedeniyle doğadan sökülerek toplanma, otlatma ve yaşam alanlarının tarıma ya da yapılaşmaya açılması gibi baskılarla karşı karşıyadır. Dar yayılışlı türlerin korunması için doğal popülasyonlara dokunulmaması, bahçe için yalnızca üretimden elde edilmiş bitkilerin tercih edilmesi önemlidir. Cins, bahçecilikte de büyük değere sahiptir ve pek çok türü melezleme çalışmalarında kullanılmıştır.